Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

İzmit’i bir sanayi kentinden tarih, kültür ve turizm kentine dönüştürme sözünü veren Belediye Başkanı Fatma Kaplan Hürriyet'le yaptıkları çalışmaları konuşuyoruz.

Antakya’lı genç bir mimar ile, Buse Ceren Gül ile, 6 Şubat ve 20 Şubat depremleri ardından, beşinci aya girerken, Antakya şehrinin son durumu nedir, binaların ne kadarı ayakta, nerelerde yaşam sürdürülebiliyor ve şehrin canlanışı nereden başlamalı, bu sorularımızı yöneltiyoruz. Buse Ceren Gül Antakya Rum Ortodoks Kilisesi’nin ve Saray Caddesi üzerinde vakıfa ait dükkanların rölöve çalışmalarını depremden önce tamamlamış, böylelikle kilisenin restorasyon çalışmalarına başlayacaklarmış. Şimdi ise kilise ve Saray caddesindeki birçok yapı tamamen yıkılmış durumda. Buse Ceren Gül ile yıkılan kültür mirası varlıklarının yeniden nasıl ayağa kaldırılabilecekleri ve bu çalışmanın şehirliler ile birlikte nasıl yapılabileceği gibi meşakkatli bir konuyu ele alıyoruz.

100 Yıl önce dün Türkiye Cumhuriyet'i ilan edildi; Cumhuriyetimizi kutluyoruz! 

İmparatorluk ve sultanlık idaresinin ve kültürel dünyasının yerine geçen Cumhuriyet rejiminin kuruluş döneminde Osmanlı geçmişinden kalan kültürel varlıklara nasıl bakılıyordu; eski eserler diye adlandırılan kültür varlıklarının envanterlenmesi ve onarımından kimler sorumluydu; Osmanlı sarayları nasıl korumaya alındı; Osmanlı’nın kurumsal ve hukuki birikiminden faydalanılmış mıydı; bütün bu soruları konuğumuz Prof. Dr. Can Binan ile konuşuyoruz. Osmanlı’dan Cumhuriyet rejimine geçiş bir taraftan bazı süreklilikler içerdiği gibi kopuşlara da işaret ediyor. Can Binan, söz konusu süreklilikler ve kopuşlar üzerine yorumlar yapıyor.

Konuklarımız Avukat Tuncay Koç ve Kaş Çevre ve Kültür Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Akoy ile ‘Orman Parkları’ adı verilen orman alanlarının konaklamalı ve konaklamasız rekreasyonel kullanımlar için ticari olarak işletilmesinin önünü açan ve kiralama yetkisini Kültür ve Turizm Bakanlığına devreden Orman Parkları Yönetmeliği’ni konuşuyoruz. 

Kültürel Mirası Koruma Derneği (KMKD) tarafından yürütülmüş olan “Tarihi Evlerde Yaşam Projesi”ni, koordinatörü Mustafa Akçaöz’den dinliyoruz. Kültürel Mirası Koruma Derneği’nin Tarihi Evlerde Yaşam Projesi tarihi evlerin, sivil yapıların sahipleri tarafından nasıl sürdürülebilir bir şekilde korunabileceğini, koruma konusunda nerelerden yardım alınabileceğini, izinler için başvurulacak kurumların kimler olduğunu, koruma kapsamına nelerin girdiğini, nelerin koruma adına yapılıp nelerin yapılamayacağını videolar ve bir rehber kitap ile anlatıyor. Tarihi konut sahibi kişilere yönelik böyle bir rehber çalışma Türkiye’de ilk defa bu proje ile gerçekleştirilmiş. 

Bir kültür mirası olarak radyoyu ve Açık Radyo’yu konuğumuz Ömer Madra ile konuştuk.

Dördüncü Dünya Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Teşkilatı UCLG Kültür Zirvesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi ev sahipliğinde 9-11 Eylül 2021 tarihlerinde İzmir’de düzenlendi. UCLG dünyanın her yerinden, 140 ülkeden, 175 yerel ve bölgesel yönetim teşkilatının üyeliğine sahip; bu yerel yönetim kurumlarında temsil edilen dünyanın nüfusunun %70’ine denk düşen 5 milyar kişi anlamına geliyor. UCLG Komitelerinden birisi olan Kültür Komitesi, insan haklarına dayalı, kültürel çeşitlilik, sürdürülebilirlik, katılımcı demokrasi ve barış içinde yaşam ilkelerinin temel alındığı, kültürün sürdürülebilir kalkınmadaki rolünün etkin kılındığı bir gündem etrafında yerel yönetimleri bir araya getiriyor. İzmir Kültür Zirvesi’nin odağı kültürün geleceğimizi kurarken üstleneceği rol üzerineydi. Zirvenin ardından Kültür İnsanlığın Geleceğini Kuruyor başlıklı İzmir Deklarasyonu yayınlandı. Deklarasyon, tüm yerel yönetimlerin ve kültürel aktörlerin insan hakları, adalet, toplumsal cinsiyet eşitliği ve iklim değişikliği konularını gündeme getirme konusunda daha cesur ve daha net taahhütlerle ileri adımlar atmaları gerektiğini vurguluyor.

Açık Radyo programımız için İzmir Kültür Zirvesi konuşmacıları arasında yer alan Andrew Potts ile bir görüşme yaptık. Andrew Potts Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS)’un 2017 yılında genel kurul kararı ile kurulmuş olan İklim Değişikliği ve Miras Çalışma Grubu’nun koordinatörü idi ve 2019 yılında ICOMOS’un yayınladığı “Geçmişlerimizin Geleceği: İklim Eylemliliğine Kültürel Mirası Dahil Etmek” başlıklı raporun yazarı. Kendisi ile, kültür mirası ve iklim krizi eylemliliği ilişkisini konuştuk. 

Yakın zamanda İstanbul Adalar İlçesi Kent Konseyi ve İstanbul Büyükşehir Kent Konseyi Genel Kurulları toplandı, Başkanlık ve Yürütme Kurulu üyelikleri seçimleri yaşandı. Her ne kadar İstanbul Büyükşehir Kent Konseyi’nin kuruluşu çok yeniyse de, Türkiye’de katılımcı yerel yönetim uygulamalarının geçmişi 1970’lere uzanıyor. 2000’lere kadar kent konseylerinin öncülü olan çeşitli oluşumlar altında önemli bir deneyim biriktirilmiş. 2004 yılında 5394 sayılı Belediye Kanunu’nda yer alan 76. madde ile Kent Konseyleri yerel ölçekte tüm paydaşların katılım arayüzü olarak hukuki bir dayanak elde ediyorlar ve o günden bugüne çok başarılı kent konseyleri var Türkiye’de. Buna karşılık toplam 1400 belediye içinde yaklaşık 300 kadarında kent konseyi kurulmuş durumda ve pek çoğu katılım süreçlerini tam olarak çalıştırmıyor. Bu programımızda yerel yönetimler ve katılımcılık konusunda hem çok sayıda akademik çalışması olan hem de uygulamanın bilfiil içinden gelen Prof. Dr. Savaş Zafer Şahin ile konuşuyoruz. Kendisi şehir plancısı ve halen Ankara Kent Konseyi Başkan Yardımcısı. Konuğumuza kent konseylerinin gerçekten sivil toplumun yerelde politika geliştirme ve etkileme süreçlerine katılımı için etkin bir kanal açıp açmadığını soruyoruz.  Kent Konseyleri, sivil toplumda yerel kültür mirası değerlerine ve kültür mirasının korunmasına ilişkin farkındalığın arttırılması ve bu konuda yerel yönetimlere uyarıcı baskıda bulunulması bakımından ne tür rol oynayabilir?

İç Anadolu bölgesinde Ihlara Vadisi’nin çok yakınında bulunan Aşıklı Höyük’te uzun zamandır neolitik dönem bulgularına ilişkin çok önemli arkeolojik kazı ve araştırmalar yapılıyor. Aşıklı Höyük projesini ayırt eden çok ilginç bir özellik, burada yürütülmekte olan arkeolojik çalışmalara kamuoyunun erişimi ve özellikle yerel halkın bu çalışmalara katılımını sağlamak üzere Aşıklı Höyük Dostları isimli bir derneğin arkeoloji ekibi ile birlikte yaptığı çalışmalar. Bu akşam programımızda 2018 yılında faaliyete geçen bu derneğin kurucularında Ferhat Boratav ile konuşuyoruz. 

Aslıhan Demirtaş ve İnanç Kıran ile "İBB Miras İstanbul Kara Surları’na iyi bakıyor, peki ya bostanlara?" sorusuna cevap veriyoruz.
 

Konuğumuz İbrahim Canbulat'la, korunması yönünde 1970’lerden bu yana büyük gayretler sarfedilen Safranbolu açısından hiç de iç açıcı olmayan gelişmeleri konuşuyoruz.

Müzecilik Meslek Kuruluşu Derneği’nin “6 Şubat Depremi ve Sarsılan Mirasımız: Yaşayanlar Anlatıyor” başlıklı panelini, yöneticiliğini yapan Dr. Gül Pulhan ile konuşuyoruz. 

Bugün durduğumuz noktadan baktığımızda Cumhuriyet’in 100 yılı boyunca üretilen mimari eserlerin hangileri ne tür kriterler gözetilerek korunma kapsamına alındı, bu kriterleri belirleyen yaklaşımlarda ve kültür mirası politikalarında ne gibi değişimler oldu. Yirminci yüz yıl yapıları ne tür “önem” taşımalı ve ne tür “özelliklere” sahip olmalıdır ki koruma altına alınabilsinler? Bu soruları konuğumuz docomomo_tr Yürütme Kurulu üyesi Doç. Dr. Ebru Omay Polat ile konuşuyoruz.

23 Aralık 2024’te Belgrad Ormanı’nda yer alan Bentler, Neşetsuyu, Kömürcü Bendi tabiat parkları ile Bahçeköy ve Kurtkemeri giriş kapılarının işletmesi İBB’den alındı ve İBB personeli o gün tahliye edildiler. Aynı günlerde, bazı medya kanallarında Belgrad Ormanlarının bir kısmının Milli Park ilan edilmesi için girişimler bulunduğu yazıldı. Halihazırda “muhafaza ormanı” statüsüne sahip Belgrad Ormanı’nın bir kısmının “milli park “ilan edilmesinin sonuçları ne olur, 2013 yılında Belediyelere verilen Tabiat Parklarını işletme hakkı bugün neden gerekçe gösterilmeden geriye alınıyor, bu soruları Doç. Dr. Cihan Erdönmez ile konuşuyoruz. 
 

İzmir Büyükşehir Belediyesi binasının yıkılmak istenmesi örneğinden yola çıkarak 20. yüzyıl mimari varlıklarının korunması konusuna nasıl yaklaşılması gerektiğine ilişkin konuştuk.