Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Antakyalıları bağlayan toplumsal harcı güçlendirmek için Antakya’ya geri dönmenin önemi üzerine konuğumuz Anna Maria Beylunioğlu'yla konuşuyoruz.

Kültürel Mirası Koruma Derneği’nin deprem bölgesinde üç ilde yürüttüğü çalışmaları ve özellikle de Kahramanmaraş’ta kültür varlıklarının durumunu konuklarımız Çağla Parlak ve Esra Ekşi Balcı ile konuşuyoruz. 

Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu`nca kararlaştırılan "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Güçlendirilmesi İlke Kararı"na göre arkeolojik sitlerdeki antik dönem yapıları ve kültür varlıklarında restorasyon ve rekonstrüksiyon uygulamaları kazı başkanlığının uygun görüşü alınarak ve ilgili koruma bölge kurulunca değerlendirilerek yapılabilecek. Konuğumuz Dr. Ebru Torun ile arkeolojik sit alanlarında rekonstrüksiyon uygulamaları yapılabilir mi, tüm parçaların bulunabilmesi durumunda arkeolojik yapının kısmen veya tamamen ayağa kaldırılması – anastilosis – nasıl ve neden yapılır, bu uygulamaları düzenleyen ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler nelerdir, bu İlke Kararı bu sözleşmelerdeki yaklaşımla ne kadar uyuşmaktadır, sorularını ele alıyoruz.

Kentsel sit alanı ilan edilen yerlerin korunması için planlama ve yönetim araçlarının yasal dayanağını 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu sağlamıştır. Ancak 2005 yılında 5366 sayılı “Yıpranan Tarihi Ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması Ve Yaşatılarak Kullanılması”başlıklı bir yasa çıkarılarak 2863 ile ve mevcut koruma yaklaşımları ile uyuşmayan, kentsel sit alanlarını korumadan ziyade yenilemeye açarak ekonomik değerlerini önceleyen bir düzenleme getirilmiştir. Bu programda 5366 “kentsel dönüşüm” yasasının kentsel sit alanlarını neye dönüştürdüğünü, bu yasanın kullanıldığı Sulukule, Tarlabaşı, Fener, Balat, Süleymaniye gibi mahallerde yaşananlar üzerinden değerlendiriyoruz. 

8-11 Nisan tarihlerinde üç gün boyunca, başköşesine İstanbulu koyarken gözleri kentin altına, içine, etrafına, insanına, canlısına, cansızına çeviren çok zengin içerikli çevrimiçi bir konferans yapıldı: Bendine Sığmayan İstanbul: Kente Çevresel Yaklaşımlar/ Istanbul Unbound: Environmental Approaches to the City. Mehmet Kentel ile konuşuyoruz.
 

İklim krizi ile birlikte geçirdiğimiz yangınlar gibi afetleri çok daha sıklıkla yaşayacağımızı söylüyor bilimsel araştırmalar. İnsanlarımızı, hayvanları, tüm biyolojik çeşitliliği, ormanları, kültürel miras varlıklarımızı afetlerden korumak, daha dayanıklı kılmak ve afetlerden en az zararla çıkmalarını sağlamak için kültür mirası uzmanları neler öneriyor; sahada bilfiil afet yönetimi çalışmalarına katılan Zeynep Gül İnal’a soruyoruz.

Bu bölümde İstanbul Yedikule Gazhanesi’nin İstanbul Büyükşehir belediyesi tarafından dönüştürülmesi çalışmasını ele alıyoruz. 

Konuğumuz Prof. Dr. Metin Sözen ile 1980’li yıllardan başlayarak 25 yıl boyunca, Milli Saraylar’da gerçekleştirdiği çalışmaları dinlemeye devam ediyoruz. Eğitimi, araştırmayı ve bilimsel çalışmaları merkezine alan yeni bir yönetim yapısını hayata geçiren Prof. Dr. Metin Sözen, tüm çalışmalarda, özellikle yeni yetişen genç akademisyenlerin, araştırmacıların, uygulamacıların ve özellikle ustaların katılımını hep çok önemsediğini ve bu miras değerlerinin herkese ve geleceğe mal olması için nasıl uğraş verdiğini anlatıyor. 

Avrupa Komisyonu ve Europa Nostra tarafından verilen Avrupa Kültürel Miras Ödüllleri / Europa Nostra Ödülleri’nin bu sene kazananlarından biri, Kosova’nın Prizren şehrindeki tarihî Lumbardhi Sineması’nı özelleştirme ve yıkımdan kurtarmak için yola çıkmış başarılı bir girişim olan Lumbardhi Vakfı’nın “Lumbardhi Yeniden Halka Açılıyor” projesi oldu. Bu projeyi Lumbardhi Vakfı'nın kurucularından birisi olan Ares Shporta ile konuşuyoruz. 

Konuğumuz Kocaeli Mimarlar Odası Başkanı Alper Dülger'le kentin önemli simgelerinden İzmit Halkevi binasını ve restorasyon projesi onaylanmış olmasına rağmen sürecinin neden başlatılmadığını konuşuyoruz.

Depremin tarihi yapılar üzerindeki etkileri ve hasar oluşum biçimleri ne söylüyor? Edindiğiniz bilgilerle deprem afetine karşı kültür mirası varlıklarının nasıl dirençli kılınacağına dair dersler çıkarılabiliyor mu? Bu soruların yanıtlarını konuğumuz Prof. Dr. Ahmet Türer inşaat mühendisi gözünden yanıtlarken,mimar Esra Ekşi Balcı ise yereldeki kamu görevlilerinin yerinde biriktirdikleri bilginin ilk müdahale ve tespitlerde ne denli önemli olduğunu vurgulayarak; kullanıcıların ise camiler, mescitler gibi günlük yaşantılarının parçası olan yapıları nasıl sahiplenerek çalışmalara katkıda bulunduklarını, afet sonrası zor zamanlarda bu mekânlara maddi ve manevi ihtiyaç duyduklarını aktarıyor. 

Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Dünya Miras Alanı’nın Tehlike Altındaki Listeye alınması yönündeki karar ne anlama geliyor, Tehlike Altındaki Listeye alınmak ne demek, bu kararı alan Dünya Miras Komitesi’nin yapısı, işleyişi, karar alma süreçleri nedir sorularını konuğumuz şehir plancısı, kültürel miras koruma ve yönetimi uzmanı Dr. Evrim Ulusan ile konuşuyoruz.  

Kritik bir iki kararda olumlu yönde geri adım atılmış ancak kıyılar ve ulaşım eski planda olduğu gibi plan dışında bırakılmış. Konuğumuz mimar Ali Erkurt İstanbul Adalar Koruma Amaçlı Revize Planları üzerine konuşuyoruz. 

Kültür mirası ve koruma konularında 2020 yılında Türkiye’de neler yaşandı, uluslararası miras ve koruma örgütleri neleri tartıştılar, şubat - mart ayı itibarıyla bütün ülkelerde görülmeye başlanan COVID-19 salgını karşısında miras alanları ve varlıklarının karşısına ne gibi riskler çıkmaya başladı?

ICOMOS,un 18 Nisan Uluslararası Anıtlar ve Sitler günü için 2021 yılı teması “Karmaşık Geçmişler: Çeşitlilikleri Gözeten Gelecekler /Complex Pasts:Diverse Futures. Bu temanın ne ifade ettiğini konuşuyoruz.