Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Bu programda, eleştirel miras çalışmaları alanında tartışılan "zor miras", "karanlık miras" kavramlarına değinerek kültür mirası kavramının -genelevler gibi- unutulmak veya dışlanmak istenen olguları da kapsayacak şekilde geniş yorumlanması ve ele alınması gerektiğini konuşuyoruz. Beyoğlu’nun çok katmanlı kültür geçmişi dediğimizde bu mekanlar da o geçmişin parçası değil mi?

İstanbul, Sultanahmet’te Adliye Sarayı’nın Divan Yolu tarafında yer alan erken Bizans dönemi eseri Lausos Sarayı kalıntıları üzerinde senelerdir yasadışı bir şekilde yer alan sahne konstrüksiyonu sonunda kaldırılıyor. Bunun sağlanmasında Arkeologlar Derneği İstanbul Şubesi’nin 2018 yılında Ekolojik Haklar Merkezi ile birlikte yürüttükleri kampanyanın büyük rolü var. Konuğumuz Yiğit Ozar’la konuşuyoruz.

İstanbul’un çok sevilen eski vapurlarından, İstanbul kent kültürünün parçası, bir kültür varlığı olan Paşabahçe Vapuru çürüyüp yok olmaktan kurtarıldı ve İBB iştiraki olan Şehir Hatları A.Ş. tarafından kendisi de bir kültürel miras varlığı olan Haliç Tersanesi’nde restorasyonu/yenilemesi yapılarak yeniden suya indirildi. Toplu taşıma vasıtası olarak İstanbulluların kullanımına sunulacak, çok yakında yeniden sefere çıkacak. Bu akşam Paşabahçe Vapuru’nun çürüyüp yitirilmekten kurtarılması ve yeniden Şehir Hatları filosuna katılmasının hikâyesini konuğumuz Gemi İnşaatı ve Deniz Teknolojisi Mühendisi ve Şehir Hatları A.Ş. Genel Müdürü Sinem Dedetaş’tan dinliyoruz.

İzmir’de başlayan Uluslararası İzmir Sefarad Kültür Festivali'ni organizatörü ve İzmir Yahudi Mirası projesinin Koordinatörü Nesim Bencoya'la konuşuyoruz. 

Diyarbakır’ın Tehlike Altındaki Listeye alınması doğrultusunda Dünya Miras Komitesi’nin taslak karar çıkartmış olması durumuna nasıl gelindiğini, bu taslak kararın oluşmasında nelerin etken olduğunu, Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Dünya Miras Alanı’nda neler olduğunu ve 45. oturumdan çıkan kararın ne anlama geldiğini konuğumuz Dünya Miras Alanı eski Alan Başkanı Nevin Soyukaya ile konuşuyoruz. 

Geçtiğimiz günlerde kırsal alanlarda yaşanan yıkım boyutundaki dönüşüm dinamiklerini incelediği ve hızla alınması gereken önlemleri tariflediği bir çağrı metni yayınlayan mimar İsmail Erten ile bir araya geliyoruz. 

Türkiye'nin Arkeolojik Varlıklarının Korunması başlıklı, kısa adıyla SARAT projesi, arkeolojik varlıkların korunması ve kurtarılması için sertifikalı online eğitim, toplumun arkeoloji ile ilişkisi üzerine Türkiye'de ülke çapında ilk kamuoyu araştırması, yerelde paydaşlarla arkeoloji toplantıları gibi faaliyetleri gerçekleştirmiş ödüllü bir proje. Koordinatöre Dr. Gül Pulhan ile konuştuk.

İklim değişikliği karşısında insanlığın kültürel mirasını korumak sadece fiziki olarak varlıkları ayakta tutmak çabasından ibaret görülmemelidir. Bu koruma çabası insanlığın farklı seçimler yaparak gezegeni iyileştirici adımlar atabilmesinde nasıl yol gösterici olabilir.

Bu programımızda arkeolojik mirasın araştırılması, kazısı ve korunmasında yerel toplumla birlikte çalışmanın önemini konuşuyoruz. Toplumsal arkeoloji çalışmaları son yıllarda arkeolojik araştırma ve kazı çalışmalarında yerel toplumun katılımına büyük önem vermekte. Bu akşam konuğumuz koruma mimarı Dr. Ebru Torun ile Sagalassos araştırma Projesi ile birlikte Ağlasun’da yürüttükleri katılımcı arkeoloji çalışmalarını konuşuyoruz. Arkeolojik miras ile ilişkimizin turizm üzerinden ya da müzelerde ya da ören yerlerinde gördüğümüz nesnelerle sınırlı bir şekilde ele alınmasının sorunlarını ele aldığımız bu programda bu ilişkinin bambaşka bir şekilde nasıl kurgulanabileceğini soruyoruz. Arkeolojik alanların sadece bilgilerin derlendiği, gidilip, gezilen, turistik yerler olmanın ötesinde orada yaşayanların yaşamlarını zenginleştiren, geliştiren sürdürülebilir bir geleceğin inşası için nasıl bir vesile olabileceğini konuşuyoruz.
 

Konuğumuz Aylin Öney Tan ile yeni girdiğimiz yılın ilk programında kültürel mirasın daha neşeli, kutlamalı tarafına bakıyoruz. Biz yılın başlangıcını takvimle belirlerken, eski dünyada insanlar yenilenme, yeni yıl kutlamalarını doğadaki dönüşümlerle, güneşin, ayın döngüleriyle, dünyanın kendi zamanıyla doğrudan ilişkilendirmişler. Kuzey yarımkürenin insanları uzun, kasvetli kış gecelerini defetmek için bir araya gelerek yemekli, eğlenceli törenler düzenlemişler ve bunları bahara doğru çıkışta yeni gelen yılı karşılayan, umutları yeşerten kutlamalar izlemiş.

ICOMOS Türkiye Milli Komitesi’nin 18 Nisan’da gerçekleştirdiği Kültürel Miras ve İklim panelinde konuşmacı olarak yer alan Dr. Ege Yıldırım bu akşam konuğumuz. 
Kültürel mirasın korunması araştırmaları ve uygulamalarının iklim krizine dayanıklı alternatifleri ve düşük karbonlu geleceğe geçiş imkanlarını ortaya çıkartmada ve savunmada önemli rolü olabileceği öne sürülüyor. Yıldırım ile bu alternatiflerin ve imkanların neler olabileceğini konuşuyoruz. 

Prizren’deki tarihî Lumbardhi Sineması’nı özelleştirme ve yıkımdan kurtarmak için yola çıkmış ödüllü sivil toplum mücadelesinin bir katmanını da sinema mekânının ve çevresinin değerlendirilmesi, hatıralarla dolu bu yerin izlerini yitirmeden güncel kullanıma uyarlanması ve bu yerden ilhamını alarak görsel kimliğinin oluşturulması için yürütülen tasarım çalışmaları oluşturmaktaydı. Lumbardhi’nin mekânsal dönüşümünü planlamış olan Khora Ofis’ten mimar Aslıhan Demirtaş ile soylulaştırmaya başvurmadan, mekânın ruhunu koruyarak canlandırmak ve tanıtmak için nasıl bir tasarım araştırma-geliştirme yolu izlediğini konuşuyoruz. 

Geçtiğimiz bir yıl boyunca Açık Radyo programımızda neleri konu edinmişiz, hangi temaları ele almışız dedik ve Ocak 2022’den başlayarak geçen haftaya kadarki tüm haftalık programlarımızı tarih sırasına göre inceledik, program konuklarımızla ele aldığımız temaları karşılaştırarak, tekrarlanan konu öbeklerini saptadık. Bir taraftan da geçtiğimiz yıl önemli kayıplarımız oldu, onların anısına yaptığımız programları tarihe not ettik. Bu programımızda ise bu çalışmamızla ortaya çıkan başlıkları, temaları aktarmaya çalışıyoruz.

6 Şubat ve 20 Şubat depremleri ile meydana gelen bina yıkım ve hasarların sahada tespit çalışmalarına katılmış bir inşaat mühendisi gözünden nasıl analiz edildiğini ele alacağız. Hasar tespit çalışmaları nasıl yapıldı, kullanılan kategorilerin anlamı nedir, kimler bu tür çalışmalarda yer alabilir ve süreç nasıl yaşandı, bu soruları ele almak üzere konuğumuz jeoteknik uzmanı İnşaat Mühendisi Baret Binatlı ile bir araya geldik.