Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Antalya’nın Finike’den başlayarak, Demre, Kaş ve Kalkan’a uzanan karayolu güzergahında Karayolları 13. Bölge Müdürlüğü tarafından ihale yoluyla özel şirkete yaptırılması planlanan 74 kilometrelik duble yol projesinin gerçekleşmesi durumunda Türkiye’nin ve de dünyanın en değerli ve özgün arkeoloji merkezlerinden olan antik Likya bölgesinde kültürel ve doğal değerlerde, kırsal ve kıyı peyzajında geri dönülemez bir tahribat yaşanacak. Konuklarımız Antalya Barosu Çevre ve İmar Kurulu’nda 2000'den bugüne çalışmakta olan avukat Tuncay Koç ve Kaş Çevre ve Kültür Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Murat Akoy.

Asu Aksoy ve Burçin Altınsay, geçen haftalarda müzeden camiye çevrilen Ayasoyfa ve Kariye'ye ele alıyor. 

Hasanpaşa Gazhanesi koruma alanında bir sivil toplum üniversite işbirliği başarı hikayesidir. Gülsün Tanyeli anlatıyor.

Konuğumuz, Kundura Hafıza projesinin koordinatörü Süreyya Topaloğlu bir taraftan fiziki yapıları ve üretim teknolojilerini koruma altına alırken öbür taraftan da bu yapılara kendi ömürleri boyunca hayat vermiş, makinaları çalıştırmış emekçilerin anlatıları ile bu endüstri mirasının elle tutulamayan hafızasını korumanın ve erişime açmanın önemini vurguluyor. 

Bu haftaki konuğumuz Asuman Türkün. Kendisi “Tarihi Kent Merkezlerinin Yeniden Yapılanmasında Belirleyici Faktörler ve Olası Senaryolar: Beyoğlu Örneği” başlıklı araştırma çalışmasını oldukça geniş bir ekiple yeni bitirdi ve “Arafta bir Beyoğlu” çevrimiçi sergisinde bulgularını yayınladı. Biz de son haftalarda Beyoğlu Kültür Yolu’nu ve Beyoğlu’nda yaşanan dönüşümü programlarımızda ele almaktayken bu çevrimiçi sergi önümüze çıktı. Asuman Türkün ile İstanbul’un en önemli tarihi merkezlerinden biri olan Beyoğlu’nun zaman içindeki sosyo-mekânsal dönüşümünü ve Beyoğlu’nun şimdiye kadar, geçirdiği tüm krizlere ve travmatik kopuşlara rağmen yılların içinden kimliğini nasıl devam ettirebildiğini, Beyoğlu kimliğinin sürekliliğini ve kalıcılığını sağlayan unsurların neler olduğunu konuşuyoruz. 

Farklı etnik ve dini gruplardan insanların yaşadığı İstanbul hep kozmopolit bir şehirdi diyen KarDes mobil uygulaması İstanbul’un bu çok kültürlü ve çok katmalı mirasını keşfetmek ve şehirde gezerek öğrenmek isteyenler için Türkçe ve İngilizce dillerinde, kişisel bir gezi rehberi. İstanbul’un geçmişine ilişkin hikâyelerin çoğullaşmasını hedefleyen bu uygulamayı konuklarımız, Hrant Dink Vakfı KarDes projesi koordinatörü Atom Şaşkal ve Hrant Dink Vakfı İletişim Koordinatörü Zeynep Sungur’dan dinliyoruz.

Konuklarımız, Ayvalık Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Girişimi sözcülerinden Avukat Tuba Türközen ve Hasan Cengiz Yazar ile Ayvalık Adaları Tabiat Parkı'nın parçası Tavuk Adası’nda neler olduğunu, mutlak korunması gereken böylesi değerli bir tabiat varlığı alanının nasıl olup da yapılaşmaya ve yoğun kullanıma açılabildiğini konuşuyoruz. 

Milas Gümüşkesen Mezar Anıtı neden gözlerden uzak? Hemen dibindeki müze inşaatına ilişkin yıkım kararı neden uygulanmıyor? Konuklarımız Orhan Sezener ve Nevzat Çağlar Tüfekçi’yle konuşuyoruz.

Geçen haftanın deprem gündemini kültür mirası başlıkları itibarıyla ele aldığımız bu programda Antakya’nın tarihi alanlarında hızla sürdürülen enkaz kaldırma çalışmalarına karşı STK’ların itirazlarını, kentin tarihi kesimini yeniden inşaya hazırlanan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tüm yetkileri devreden Cumhurbaşkanlığı Kararlarını ve İstanbul’daki kültür varlıklarının deprem riskine karşı güçlendirilmeleri konusundaki mevzuat eksikliklerini gündeme getiren İBB Miras tarafından düzenlenen İstanbul’un Mirası Ve Deprem Riskinin Yönetimi başlıklı toplantıyı değerlendiriyoruz.

Uludağ Milli Parkı özenle korunması gerekirken turizm uğruna bölündü. Uludağ Milli Parkı özenle korunması gerekirken turizme mi teslim edilecek? Konuğumuz Şirin Rodoplu Şimşek ile Uludağ Milli Park'ı üzerine konuşuyoruz.

Kıyılar, üzerinde hiçbir şeyin yer almadığı, halka açık doğal koruma alanları olarak kullandırılamaz mı? Konuğumuz avukat Pervin Çelik’le Heybeliada Çam Limanı kıyısında yer alan bir hazine parselinin tahsis edilip edilemeyeceğini, nasıl kullanılabileceğini düzenleyen plan kararları, yönetmelik ve kanunları ele alıyoruz.

Dünyada, çatışmalar, ayrışmalar, göç hareketleri, kimlikçi politikalar çoğaldıkça ve bugün içinde olduğumuz iklim krizi ortamında; ortak miras kavramının önemine işaret eden insiyatiflerin sayısı artıyor. Kültürel mirasa hepimizin ortak mirası olarak bakabilmek; birliği güçlendirmenin, farklı kültürlerin bir arada var olmayı sürdürmelerinin, barışın iyi bir aracı, uzlaştırıcı bir zemini olarak görülüyor. 2018 Avrupa Kültürel Miras Yılı’nın teması ; “Ortak/Paylaşılan Miras- Ortak/Paylaşılan Değerler” idi. ICOMOS(Dünya Anıtlar ve Sitler Konseyi)’nin 2020 yılında Dünya Anıtlar ve Sitler Günü teması ise “Paylaşılan/OrtakKültürler, Paylaşılan/OrtakMiras, Paylaşılan/OrtakSorumluluk” olarak tanımlanmıştı. UNESCO 1972 yılında Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Sözleşmesi ile kültürel ve doğal varlıkların miras olarak tüm insanlığa ait olduğunu söylüyordu. Bu programda bu temaları ele alıyor ve Ortak Kültürel Miras kavramını açıyoruz.

Gazhane Çevre Gönüllülerinden Serkan Öngel sivil toplumun, koruma mücadelesini sahiplenişinin önemini anlatıyor.

Konuğumuz, mimar, peyzaj tasarımcısı Deniz Aslan’la makina yapılar olarak tanımladığı Hasanpaşa Gazhanesi'nin bir endüstri mirası olarak dönüşüm sürecinin en başında gördükleri, belgeledikleri somut ve elle tutulamaz değerlerin nasıl ele alınarak korunmaya çalışıldığını, bunun mimari tasarıma nasıl yansıdığını ve koruma, restorasyon, yeniden işlevlendirme, eski ile birlikte yeni tasarım, kültürel peyzaj kavramlarını Gazhane bağlamında konuşuyoruz.

Marmara Denizi’ni Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edildi. Peki neden Erdek, Marmara ve İstanbul Adaları?
4 Kasım'da bazı alanların Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi (ÖÇKB) olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararı yayınlandı. Cumhurbaşkanlığı Kararı’nda en çarpıcı özellik ÖÇKB kapsamına İstanbul İli Adalar İlçesi ile Balıkesir iline bağlı Erdek ve Marmara İlçelerinin de dahil edilmiş olması. Erdek, İstanbul ve Marmara Adaları, toplam 56.000 kişiyi aşan sayıda nüfusu olan ve arkeolojik, doğal, kentsel sit gibi çeşitli koruma statüleri ile hali hazırda koruma altına alınmış önemli doğal ve kültürel miras alanları. ÖÇKB kapsamına alınmaları, buralara ilişkin imar planlarını yapma, mevcut her ölçekteki plan ve plan kararlarını revize etme ve re'sen onaylama yetkilerinin Çevre ve Şehircilik, İklim Değişikliği Bakanlığına geçmesine neden olacak. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Erdek, İstanbul ve Marmara Adalarının imar planlama süreçlerine dahil olup yeni planlar yaptırması söz konusu olacak mı? ÖÇKB kararı yerleşimler için yerel idarelerin yetkilerinin kısıtlanması anlamına mı geliyor? Marmara Denizi’ni, çevresini, biyoçeşitliliğini korumak açısından bakıldığında Adaların imarına bu şekilde müdahale etmenin etkisi ne olacak?
Bu konuyu İstanbul Adalarından Büyükada’da yaşayan ve çalışan mimar Ali Erkurt ile konuşuyoruz.