Açık Mimarlık

30. Onur Haftası'nda yayımladığımız programda Yağmur Yıldırım kuir mimarlık kitaplarına yer veriyor. Özellikle 1980'ler sonu ve 1990'lar başındaki toplumsal ortamın ve kuramsal tartışmaların mimarlıkta kuir bir perspektiften toplumsal cinsiyet, cinsellik ve beden araştırmalarına nasıl kapı araladığını aktarıyor. Bu etkiyle 1990'lar ortasından 2000'li yılların başına kadarki dönemde yayımlanan ve kuir mekan tartışmalarında çığır açan kimi kitaplardan ve epistemolojik yaklaşımlarından söz ediyor.

Konuklarımız Didem Gençtürk ve İlksen Mavituna ile Açık Radyo'nun bienal katılımcısı olmasını ve Barın Han'daki geçici stüdyo mekânını konuşuyoruz.

New York'a bağlandığımız bu bölümde konuğumuz New School'dan kent plancısı Dr. Evren Uzer. Covid-19 salgını sonrasında New York'ta konut sorununun aldığı güncel durumu ve buna yönelik farklı ölçek ve yaklaşımlarda geliştirilen çözüm önerilerini konuşuyoruz. Bunlardan bazıları, müşterek mülkiyet ve alternatif konu üretim modeli Community Land Trust (CLT), inanç merkezlerinin mülkiyetlerinin kamusal kullanımlara devri üzerine çalışan Bricks and Mortals, Collective for Community, Culture and Environment (CCCE) ekibinin evde bakım sektöründe çalışanlar için kendi mahallelerinde kalıcı erişilebilir konut üretimine yönelik pilot proje çalışması Caregiver Affordable Housing for a Resilient Economy (CAHRE). Bu projelerin yanı sıra New York Belediye başkanı Eric Adams'ın konut sorununa ilişkin vaatlerini, bunlara getirilen eleştirileri konuşuyoruz.

Evren Uzer'le, sosyal bilimci ve İSİG Meclisi gönüllüsü Dr. Aslı Odman'ı ve siyaset bilimci ve Dört Ayaklı Şehir koordinatörlerinden Dr. Mine Yıldırım'ı konuk ediyoruz.

Herkes İçin Mimarlık her ay yürüttüğü köşede bu hafta Kahramanmaraş'tan bildiriyor. Tasarım ve uygulamasını yaptıkları Mimkent Sosyal Alan projesi, Mimarlar Odası'nın oluşturduğu konteyner ofis alanı için oturma, çalışma, etkinlik alanlarını içeriyor. Emre Gündoğdu, Betül Ündar, Esra İmer, Hüseyin Akmunzur, Işılsu Yaşar, İlyas Semih Keçeli, İsa Yavuz, Şeymanur Altay, Zehra Gürbüz, Zeynep Nazlıcan Gürdamar proje sürecini ve Kahramanmaraş deneyimlerini aktarıyor.

Mimarlığın alışıldık "yapma" refleksinin karşısında "yapmamak", bugünün toplumsal, ekolojik ve ekonomik bağlamlarında nasıl bir etik pozisyon teşkil eder? Yapmamak, mimarlık pratiğinde yeni olasılıklar açar mı, nasıl? Herkes İçin Mimarlık'ın aylık köşesinde Dilara Atalay, Emre Gündoğdu, İdil Bayar, Merve Gül Özokcu, yapmamak üzerine tartışıyor.  

Herkes İçin Mimarlık'ın her ayın üçüncü haftası yürüttüğü Açık Mimarlık köşesinde bu hafta, Emre Gündoğdu'nun konukları Hatay Deprem Dayanışması'ndan Seda Yüce ve Aylin Ay. Hatay Deprem Dayanışması'nın yaptıklarını, gelecek çalışmalarını ve Hatay'daki durumu konuşuyoruz.

Konuğumuz kent plancısı, doktor öğretim üyesi Tuğçe Tezer, 6 Şubat depremleri sonrasında Hatay'daki planlama ve imar süreçlerini aktarıyor. Master plan ve koruma amaçlı imar planı gibi, bölge için geliştirilen farklı planlar, bu planların uygulanma süreçleri, kalıcı konut alanlarının inşası, güncel durum üzerine konuşuyoruz. 

Salt'ın yakın zamanda erişime açtığı iki arşivi, Muhlis Türkmen ve Ali Öz arşivlerini Salt Araştırma ekibinden Orkun Dayıoğlu ve Masum Yıldız ile konuşuyoruz. Mimar ve eğitimci Muhlis Türkmen (1923-2014), Güzel Sanatlar Akademisi Yüksek Mimarlık Bölümü'nü 1946 yılında bitirdi, uzun yıllar Mimar Sinan Üniversitesi İç Mimarlık Anasanat Dalı başkanlığını sürdürdü. Eğitimciliğiyle beraber çok sayıda mimari proje üretti; Lizbon'daki Türkiye Büyükelçiliği binası, İzmir Resim Heykel Müzesi, Brüksel Dünya Fuarı Türkiye Pavyonu bu projelerden bazıları. Fotoğrafçı ve fotomuhabir Ali Öz'ün (1954-) arşivinde ise 1978 yılından 2000'li yılların başlarına kadar süreçten 5000'e yakın fotoğraf bulunuyor. Öz'ün Nokta, Güneş, Tempo, Aktüel gibi dönemin pek çok yayını için çektiği, politik belgesel niteliğindeki fotoğrafları İstanbul'daki gecekondu yıkımları, Tarlabaşı Bulvarı çalışmaları, çocuk işçiler, Zonguldak'taki maden işçileri, Toroslar'daki yörük toplulukların yaşamı gibi pek çok olayı ve özneyi belgeliyor.  

Cenk Dereli ve Yağmur Yıldırım, her ayın son haftası mimarlık gündemini değerlendiriyor ve bu programda üzerinde durdukları konu ise 10 Mayıs'ta açılan 19. Venedik Mimarlık Bienali. Bu yıl "Intelligens. Natural. Artificial. Collective." temasını taşıyan Carlo Ratti küratörlüğündeki bienalde mühendisler, iklimbilimciler, şefler, çiftçiler, kod yazarları gibi farklı disiplinlerden 750'nin üzerinde katılımcı yer alıyor. Türkiye Pavyonu'nda ise Ceren Erdem ve Bilge Kalfa küratörlüğündeki "Yerebasan" isimli proje sergileniyor.

Cenk Dereli ve Yağmur Yıldırım mimarlık gündemini değerlendiriyor; sonbaharla hareketlenen İstanbul’da etkinlikler, İstanbul Bienali, MARUF ve geçtiğimiz günlerde hayatını kaybeden Nicholas Grimshaw...
 

Mimarlık eğitimini de etkileyecek kökten değişiklikler hem Türkiye'de hem dünyada gündemde. ABD'de Trump yönetiminin "Big Beautiful Bill" torba yasa tasarısı, aralarında mimarlığın da olduğu kimi üniversite bölümlerinin profesyonel derece olmaktan çıkarılmasını öneriyor. Bu değişiklikle mimarlık bölümlerinin öğrenci kredi sistemleri değişecek ve mevcut vize güçlükleri ile öğrenci kaybeden mimarlık okullarında okumak daha da "masraflı" hale gelecek. Türkiye'de ise üniversitelerin üç yıla düşürülmesi planlanıyor. Oysa mimarlık eğitiminin 5 yıl olması gerektiğine dair UIA (Uluslararası Mimarlık Birliği) 2017 yılında görüş sunmuştu. Bu gelişmeleri yapay zekanın mesleki demografiye etkisi, ekonomik şartlar, sektör güdümlü eğitim, beşeri bilimlerin yaşadığı küresel sorunlarla beraber konuşuyoruz, Evren Uzer ve Cenk Dereli stüdyoda.