Eksik Mecaz

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Veysel Öztürk ile Servet-i Fünun Dergisi üzerinden dönemin öne çıkan şiir estetiğinde mekan sembolizminden söz ettikten sonra, Hüseyin Cahit Yalçın'ın yine dergide tefrika edilmiş romanı Hayal İçinde'yi konuşuyoruz. Roman karakterinin aşık olduğu kadının peşinde Tepebaşı Bahçesi'nden Büyükada sokaklarına uzanan gezintilerini ve yükselen modern Osmanlı bireyinin kamusal alanda biçimlenen arzuları ile ekonomik yoksunlukları arasındaki ilişkiyi ele alıyoruz.  

Yeniden bir Faust parantezi açıyor; yazar ve çevirmen Armağan Ekici ile James Joyce’un başyapıtı Ulysses’teki Faustyen etkileri konuşuyoruz. 

Konuğumuz Mimar Sinan Üniversitesi Sosyoloji bölümü öğretim üyesi Sibel Yardımcı ile Donna Harroway’in 'Siborg Manifesto' metninin açtığı meseleleri konuşmaya devam ediyoruz. Büyük anlatılarla hesaplaşarak yeni ittifak biçimlerini, yoldaş türlerin biraradalığını öneren Harroway’in beden ve cinsiyetlendirilmiş beden kavramlarına getirdiği açılımları da Butler, Marder, Preciado, Negri gibi çağdaş düşünür ve yazarların akraba metinlerine referanslarla birlikte ele alıyoruz.

Ursula K. Le Guin'in dünyasındaki insan dışı varlıkları, dönüşüm ve doğa vurgusunu Yerdeniz Büyücüsü romanı üzerinden konuşuyor; Le Guin'in tahayyül ettiği kurmaca evrenin incelikleriyle bildik kahramanın yolculuğu hikayesini nasıl dönüştürdüğünü tartışıyoruz. 

Ian McEwan'ın Benim Gibi Makineler adlı romanıyla insan olmayan makineleri, yapay insan kavramını konuşuyoruz. Blade Runner'in apokaliptik Los Angeles'ından sonra bu kez 80'ler İngiltere'sindeyiz. 

2019'da yayımlanan roman, hoş bir tarihsel spekülasyon yaparak Alan Turing'in hayatta olduğu ve çalışmalarını sürdürdüğü bir dünyada ileri teknoloji yapay insanlardan birini satın alan Charlie ve Miranda'nın hikayesi üzerinden varoluş, bilinç ve temel etik prensiplere dair açmazları tartışmamıza imkan veriyor.  

Oğuz Atay’ın 1972’de yayımlanan romanı Tutunamayanlar’da Turgut ve Selim karakterlerinin dostluğunu ele alıyoruz. Selim’in intiharının ardından, onun geride bıraktığı metinleri okuyarak bir “tutunamayan”a dönüşen Turgut’un Selim’le kurduğu metinsel ilişkiyi; arkadaşlıktan usta-çıraklığa, aşıklıktan yoldaşlığa uzanan homososyallik bağlamında tartışıyoruz.

Eksik Mecaz programından Murat Gülsoy ve Zeynep Uysal, 23. Radyo Şenliği destek yayınında edebiyat, düşünce ve radyo üzerine samimi bir sohbet gerçekleştirirken; bağımsız üretimin ve dinleyiciyle kurulan bağın önemini vurguluyorlar: “Bağımsız bir ses, ancak ona kulak verenlerle birlikte var olur; bir radyo ise ona inananların dayanışmasıyla gerçekten var olur.”

Yazar ve çevirmen Armağan Ekici ile Ulysses’teki Faustyen etkileri konuşmaya devam ediyoruz. Üstelik sohbetimiz Faust'la sınırlı kalmıyor. Joyce'un Tanpınar ile Oğuz Atay'daki izlerinden, metinler arası dolaşıklıklardan da söz ediyoruz.

Donna Haraway'in 'Siborg Manifesto'su ile açtığımız insan dışı kavramının dolayımında ilerlemeden önce zamanda geriye dönüyor ve klasikleşmiş metinlerden E.T. Hofmann'ın Kum Adam adlı novellasını konuşmaya başlıyoruz. Frankenstein, Pygmalion izleklerinin bir otomat ve ürkütücü bir rüya canavarı figürleriyle cisimlendiği Kum Adam'ı Jentsch ve Freud'un tekinsiz/unheimlich kavramı bağlamında insan dışının tekinsizliği üzerinden tartışıyoruz. 

Konuğumuz Apaçık Radyo'da Ekokozmopolitan'ı hazırlayıp sunan akademisyen Deniz Gündoğan İbrişim ile çağdaş Kenyalı yazar Yvonne Adhiambo Owuor’un The Dragonfly Sea (2019) adlı romanını “eko-sömürgesizleştirme” çerçevesinde ele alıyoruz. Dividual/bölünebilir benlik kavramını denizin hafızası ile birlikte düşündüğü çalışmasından hareket ile İbrişim'in açtığı ufuktan ilerleyerek yeryüzünün ve denizlerin gördüğü şiddetle yüzleşen kahramanın yolculuğuna eşlik ediyoruz. 

Ian McEwan’ın Benim Gibi Makineler adlı romanından yola çıkarak bunalıma giren, bunayan, intihar eden androidlerin mümkün olduğu bir dünyada insanların karşı karşıya kalacağı etik ve felsefi meseleleri tartışmaya devam ediyoruz.

Oğuz Atay'ın Tehlikeli Oyunlar'ından Barış Bıçakçı'nın Bizim Büyük Çaresizliğimiz'e uzanan yoldaşlık hattını bir geriye dönüşle Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Huzur karakterlerine bağlıyor; tutunamayan erkeklerin önceki örneklerini Huzur'un Mümtaz ve Suat'i üzerinden tartışıyor; dostluktan düşmanlığa, yıkıcı yakınlığa dönüşü, bireyi parçalayan modern krizi konuşuyoruz.

Konuğumuz Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Veysel Öztürk ile Tevfik Fikret şiirinde İstanbul'u "Sis" şiiri etrafında konuşuyor; Fikret'in şehirle, kamusal alanla kurduğu ilişkiyi ve şehre yüklediği anlamları tartışıyoruz ve ardından Fikret'le ilişkisi üzerinden Yahya Kemal'in İstanbul'unu ele alıyoruz. Şairin ideolojisinin, dünya görüşünün şiirindeki izleriyle birlikte İstanbul'un nasıl Yahya Kemal şiirinin temel belirleyenlerinden biri olduğunu örnekliyoruz.
 

2013’de yayımlanan Ahmed Sadaavi’nin Frankenstein Bağdat’ta adlı romanı 2000’li yılların başında Amerikan işgali altındaki Bağdat’ta terör saldırılarının, patlayan bombaların yol açtığı felakete umulmadık bir yerden yaklaşıyor. Ölen insanların beden parçalarının bir araya getirilmesiyle ortaya çıkan bu yeni yaratık bir kurtarıcı mı, yoksa basit bir intikamcı mı? Kaybetmenin, kimliksizliğin yeni anlamlarını sorgulayan romanı, günümüz siyaseti içinden Shelley’nin Frankenstein’ını nasıl yorumladığı üzerinden konuşuyoruz. 

ETA Hofmann'ın Kum Adam adlı novellasını konuşmaya devam ediyoruz. Tekinsiz kavramını en temelde bastırılanın geri dönüşü üzerinden yorumlayan Freud'un "Unheimlich" makalesini insan dışının tekinsizliği çerçevesinde inceliyor, canlıymış gibi davranan cansızları ve yoktan var ettiğimiz canavarları neden ürkütücü bulduğumuzu tartışıyoruz.