Açık Mimarlık

1920'li yıllarının sonlarından itibaren Ankara'daki yeni hükümet, ülkenin ve özellikle yeni kurulan başkentin ihtiyacı olan altyapının, binaların, planların Avrupa'dan gelen uzmanlarca yapılması stratejisini benimsedi ve böylece Bruno Taut, Clemens Holzmeister, Ernst Arnold Egli, Hermann Jansen, Carl Christoph Lörcher, Paul Bonatz gibi mimar, şehir plancısı, mühendisler görevlendirilerek 1940'lı yıllara kadar birçok proje ürettiler. Nahid Sırrı Örik'in 1937 yılında Ülkü'de yayımlanan "Amerikalı Büyük Mimarla Şarklı Prenses Olan Karısı" isimli öyküsü, tam da bu ortamda geçiyor. Öyküde "büyük mimar" Herald Hopinas'ın yeni kurulan başkentin imarında rol alıp köprüler, antrepolar, fabrikalar yapmak amacıyla Ankara'ya gelişi, kendisine gösterilen ilgi ve dönemin Ankara'sı oldukça canlı biçimde anlatılıyor. Bu programda Nahid Sırrı Örik'in aktarımları ile 1937 yılının Ankara'sına ve mimarlık ortamına gidiyoruz.

Elektrikli ev teknolojilerinin tarihi, Türkiye'deki modernleşme serüvenine dair bize ne söyler? Elektrikli ev aletleri ile kadınların gündelik hayatları nasıl değişmiştir ve bu teknolojilerle toplumsal cinsiyet rolleri medyada hangi söylemlerle nasıl yeniden üretilmiştir? Kadınlar ev teknolojileriyle bugünkü deneyimlerini nasıl anlatıyorlar? "Türkiye’de Elektrikli Ev Teknolojilerinin Toplumsal Tarihi (1930-2020): Kadınların Gündelik Hayatlarında Modernleşme" başlıklı TÜBİTAK araştırma projesinin ve araştırma kapsamında İdealkent'ten yayımlanan "Bu Ev İşlerini Kim Yapıyor Kuzum? Asrileşmeden Robotlaşmaya Ev ve Kadınlık Tezahürleri" kitabının yazarlar Defne Karaosmanoğlu, Leyla Bektaş Ata ve Bahar Emgin bu programda konuklarımız.

Özel topografyasının da etkisiyle İstanbul, tarihi boyunca manzaraları seyredilen, resimleri yapılan, fotoğrafları çekilen bir şehir. 19. yüzyıl başında panoramanın icat edilmesiyle, İstanbul panoraması yapılan ikinci şehir olur ve pek çok ressam bu dönemde manzaralarını resmetmek üzere İstanbul’a gelir. Pera Müzesi’ndeki “Tam Yerinden: İstanbul’a Panoramik Bakışın Tarihi” sergisi on beşinci yüzyıldan bu döneme, şehre bakışın tarihini inceliyor. Sergi küratörlerinden Çiğdem Kafescioğlu ve Mehmet Kentel bu programda anlatıyor.

Herkes İçin Mimarlık'ın her ayın üçüncü haftası Açık Mimarlık'ta sürdürdüğü köşede bu ay, Emre Gündoğdu'nun konuğu Prof. Dr. Zeynep Kuban. Antalya Finike'deki Limyra Antik Kenti kazılarında bölgede yaşayan çocuklar ve mimarlık öğrencileriyle yürütülen atölye çalışmaları, arkeoloji ve mimarlık eğitimi ilişkisi üzerine konuşuyoruz.

Sanat tarihçisi Nurtaç Buluç'un Şehrin Panoları projesi, İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirlerdeki apartman, otel, iş hanı gibi yapılarda 1950'li yıllardan itibaren yer almaya başlayan, 1960'lı ve 70'li yıllarda yaygınlaşarak çok sayıda kıymetli örneği üretilen seramik ve mozaik panoları belgeleyen bir kent hafızası projesi. Sadi Diren, Eren Eyüboğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Cahide Erel, Füreya Koral, Ercüment Kalmık, Sabri Berkel, Erdinç Bakla gibi sanatçıların ellerinden çıkma bu panoları, kent hafızasındaki önemini, dönemin sanat-mimari birlikteliği anlayışını konuşuyoruz. 

Türkiye-Macaristan diplomatik ilişkilerinin yüzüncü yılı dolayısıyla geçtiğimiz yıl Macar-Türk kültür yılı ilan edildi ve pek çok etkinlik ve çalışma düzenlendi. Bunlardan biri de Macar mimarların Türkiye'deki gerçeklemiş ve gerçekleşmemiş çeşitli projelerini bir araya getiren ve İstanbul'daki Macar Kültür Merkezi'nden sonra iki ülkede çeşitli şehirleri dolaşan sergiydi. Serginin ardından, bu yıl "Macarların Tasarımları Türkiye'de: 19. ve 20. Yüzyılda Macar-Türk Mimarlık İlişkileri" kitabı Türkçe (YEM Yayın) ve Macarca olarak yayımlandı. Kitapta on dokuzuncu yüzyıldan bugüne, Osmanlı İmparatorluğu'ndan Cumhuriyet'e, Macar mimarların bu coğrafyadaki projeleri tarihsel bağlamları ile tartışılıyor, mimari çizimler, fotoğraflar, belgeler inceleniyor. Bunların arasında József Vágó'nun TBMM binası projesi (1937), Alfréd Bardon ve Károly Dávid'in Karaköy’deki Uluslararası Liman Ziyaretçi Salonu yarışma projesi (1938), Bruno Taut'un öğrencisi olan Ferenc Hillinger'in Boğaziçi’nde konut projesi (1956), LAKÓTERV bürosunun Fenerbahçe'deki modern otel projesi (1957), Şandor ve Sevinç Hadi'nin 1960'dan günümüze çeşitli çalışmaları yer alıyor. Kitabın editörlerinden ve Lizst Enstitüsü-Macar Kültür Merkezi'nden Gergö Kovács bu programda konuğumuz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay mimarlıkta toplumsal cinsiyet temasını gündemine alıyor ve yalnız mimarlık ve kent alanında değil yaşamın her anında bir mücadele konusu olan bu gündemi iki başlık üzerinden tartışmaya açıp sorular soruyor. İlki mimarlık eğitimi ve çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin nasıl ortaya çıktığı, mimarlıktaki güç ilişkilerinin tahakkümü yeniden üretmesi yerine gücün paylaşılarak çoğalmasının mümkün olup olmadığı konusu, ikincisi ise toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması için mekanın ve mekan üretim sürecinin etkisi. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Elif Bek ve Duygu Gören bu iki başlık üzerinden pedagojik açıdan ikili karşıtlıklar yerine çoklu olasılıkları değerlendirerek mimarların ve mimarlığın dönüştürücü rolüne vurgu yapıyor ve en sonunda 25 Kasım'da herkesi "Kadına yönelik şiddete karşı uluslararası mücadele günü"nde alanlara davet ediyor. 

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay Atina'da katıldıkları “Çalışan Mimar, Mühendis ve Teknik Elemanların Uluslararası Deneyimleri: Çalışma Koşulları, Haklar, Talepler, Mücadeleler” başlıklı etkinlikten yola çıkarak mimarlık alanında uluslararası çalışma koşullarını, emek gündemini ve örgütlü kolektif çabaları gündeme alıyor. Etkinlikte yer alan İtalya, İngiltere, Türkiye ve Yunanistan örnekleri üzerinden mimarlık işçilerinin bu ülkelerdeki en öne çıkan düşük ücretler, işsizlik, ücretsiz fazla çalışma gibi sorunlarını, mimarlığın üretildiği, ekonomik, sosyal ve politik bağlamı ve bir araya gelen bu kolektiflerin çalışmalarını değerlendiriyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Dicle Kumaraslan ve İdil Elkıran mimarlık işçileri arasında artan talepler ve hak mücadelelerinin gelecek açısından önemini ve BIG, Snohetta gibi büyük ofislerdeki sendikalaşma girişimleri ile ABD'deki mimarlık yüksek lisansının profesyonel derece olmaktan çıkarılma kararları üzerinden tartışmaya açıyor.