Kültürel Miras Ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?

Bu akşam programımızda 13 Ocak’ta yayınlanan Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Güçlendirilmesi İlke Kararı’nı değerlendiriyoruz. İlke kararında 'Korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarının yıkılmadan korunmasının esas olduğuna' da karar verildiği belirtilirken, öte yandan sadece kültür varlıklarının güçlendirilmesi değil, aynı zamanda yıkılabileceğine karar verilen kültür varlıklarının yeniden yapma (rekonstrüksiyon) ilkelerinin de ne olacağını detaylandırıyor. Konuğumuz İTÜ Mimarlık Fakültesi Restorasyon Programı Öğretim Üyesi Dr. Umut Almaç.

Türkiye’de kültür mirası olarak nelerin korunacağına ilişkin kararları Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Kültür Varlıklarını Koruma Kurulları karar veriyor. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile teşkil edilen, kısa adı ile Koruma Kurullarının, görevlerinin ve sorumluluklarının neler olduğunu ve bu kurullarda karar verenlerin kimler olduğunu, nasıl atandıklarını, kararların nasıl alındığını ele alıyoruz. 

Konuğumuz Aylin Öney Tan ile yemek kültürlerinin insanları nasıl birleştirdiğini, ortaklaştırdığını; bu mirasın ve bilgi birikiminin iklim krizinden çıkış için nasıl yol gösterici olabileceğini konuştuk.

UNESCO Dünya Miras Komitesi (DMK) kararlarında bilimsel tutum ne derecede etkili, siyasi yaklaşımlar ne derecede belirleyici olabiliyor? Programda DMK’nın yapısına, karar süreçlerine ve geçtiğimiz günlerde yapılan 44. Oturumda alınan önemli kararlara bakıyoruz. Malatya, Arslantepe Höyüğü’nün Dünya Miras Listesi’ne kaydedilmesini kutluyoruz!

Kültürel miras alanında çalışan uzmanların ve karar vericilerin kültürel miras hakkını insan haklarının bir parçası olarak ele almaları suretiyle kültürel ifadelerin çoğullaşması, toplumların demokratikleşmesi ve barışçıl, bir arada yaşamın gelişmesi yönünde önemli adım atılacaktır. 
Bu bağlamda insan hakları, kültürel haklar, kültürel miras hakkı üzerine konuşuyoruz.

Bu programda, Milli Saraylar İdaresi tarihinde, 1980’li yıllardan başlayarak 25 yıl boyunca çok önemli bir rol oynamış Prof. Dr. Metin Sözen ile kendisinin Milli Sarayları o dönem nasıl canlandırdığını, eğitimi, araştırmayı ve bilimsel çalışmaları merkezine alan bu yeni yapılanma fikrini hayata geçirerek bu miras değerlerinin kapılarını nasıl herkese açtığını ele alıyoruz.  

Ankara’da birçok modern mimarlık eseri Melih Gökçek döneminden bu yana yıkım süreci yaşadı ve yaşıyor. Ankara’nın Cumhuriyetle birlikte başkent olması sürecinde inşa edilen ve çoğu yarışma ile elde edilmiş önemli mimarların eseri olan kamu yönetimi yapılarının birer birer neden yıkıldıklarını konuğumuz ODTÜ Mimarlık Fakültesi öğretim üyesi ve Docomomo_TR Ankara temsilcisi Prof. Dr. Elvan Altan’a soruyoruz.

İBB Şehir Planlama Katılım Koordinatörü Miray Özkan ve Uzman Bengi Çakmak'la Beyoğlu Mekansal Strateji Planı üzerine konuşuyoruz.

Antakyalıları bağlayan toplumsal harcı güçlendirmek için Antakya’ya geri dönmenin önemi üzerine konuğumuz Anna Maria Beylunioğlu'yla konuşuyoruz.

Kültürel Mirası Koruma Derneği’nin deprem bölgesinde üç ilde yürüttüğü çalışmaları ve özellikle de Kahramanmaraş’ta kültür varlıklarının durumunu konuklarımız Çağla Parlak ve Esra Ekşi Balcı ile konuşuyoruz. 

Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu`nca kararlaştırılan "Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Güçlendirilmesi İlke Kararı"na göre arkeolojik sitlerdeki antik dönem yapıları ve kültür varlıklarında restorasyon ve rekonstrüksiyon uygulamaları kazı başkanlığının uygun görüşü alınarak ve ilgili koruma bölge kurulunca değerlendirilerek yapılabilecek. Konuğumuz Dr. Ebru Torun ile arkeolojik sit alanlarında rekonstrüksiyon uygulamaları yapılabilir mi, tüm parçaların bulunabilmesi durumunda arkeolojik yapının kısmen veya tamamen ayağa kaldırılması – anastilosis – nasıl ve neden yapılır, bu uygulamaları düzenleyen ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler nelerdir, bu İlke Kararı bu sözleşmelerdeki yaklaşımla ne kadar uyuşmaktadır, sorularını ele alıyoruz.

Kentsel sit alanı ilan edilen yerlerin korunması için planlama ve yönetim araçlarının yasal dayanağını 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu sağlamıştır. Ancak 2005 yılında 5366 sayılı “Yıpranan Tarihi Ve Kültürel Taşınmaz Varlıkların Yenilenerek Korunması Ve Yaşatılarak Kullanılması”başlıklı bir yasa çıkarılarak 2863 ile ve mevcut koruma yaklaşımları ile uyuşmayan, kentsel sit alanlarını korumadan ziyade yenilemeye açarak ekonomik değerlerini önceleyen bir düzenleme getirilmiştir. Bu programda 5366 “kentsel dönüşüm” yasasının kentsel sit alanlarını neye dönüştürdüğünü, bu yasanın kullanıldığı Sulukule, Tarlabaşı, Fener, Balat, Süleymaniye gibi mahallerde yaşananlar üzerinden değerlendiriyoruz. 

8-11 Nisan tarihlerinde üç gün boyunca, başköşesine İstanbulu koyarken gözleri kentin altına, içine, etrafına, insanına, canlısına, cansızına çeviren çok zengin içerikli çevrimiçi bir konferans yapıldı: Bendine Sığmayan İstanbul: Kente Çevresel Yaklaşımlar/ Istanbul Unbound: Environmental Approaches to the City. Mehmet Kentel ile konuşuyoruz.
 

İklim krizi ile birlikte geçirdiğimiz yangınlar gibi afetleri çok daha sıklıkla yaşayacağımızı söylüyor bilimsel araştırmalar. İnsanlarımızı, hayvanları, tüm biyolojik çeşitliliği, ormanları, kültürel miras varlıklarımızı afetlerden korumak, daha dayanıklı kılmak ve afetlerden en az zararla çıkmalarını sağlamak için kültür mirası uzmanları neler öneriyor; sahada bilfiil afet yönetimi çalışmalarına katılan Zeynep Gül İnal’a soruyoruz.

Bu bölümde İstanbul Yedikule Gazhanesi’nin İstanbul Büyükşehir belediyesi tarafından dönüştürülmesi çalışmasını ele alıyoruz.