Gidilmeyen Yol

Gidilmeyen Yol'da Aslı Kotaman, Eksik Mecaz programını hazırlayan isimlerden Zeynep Uysal ile oto-kurmacayı konuşuyor; kadın edebiyatı, oto-kurmacaya giren alanlar, hafıza ile yazma ve deneyimin tekilliğini kırmayı ele alıyor.

Gidilmeyen Yol’da Aslı Kotaman, "Hamnet" ve "Düşüşün Tınısı" filmleri üzerinden sinemayı okuyor, kanonu sorguluyor; feminist yöntem ve feminist sanatın izini sanat tarihçisi Elif Dastarlı ile birlikte sürüyor.

Gidilmeyen Yol'da Aslı Kotaman, sanat tarihçisi ve akademisyen Seda Yavuz ile sanattaki 'gidilmeyen yollar', yarım kalmışlıklar ve bunların sanatsal üretime etkileri üzerine konuşurken; sanatçıların yaşamlarında hastalık, savaş veya çeşitli engeller nedeniyle üretimlerinin kesintiye uğraması veya farklı yönlere evrilmesi durumlarını da ele alıyor.

Edebiyat, sinema, sanat ve psikanaliz aracılığıyla yaşanmamış hayatların izini süren; Virginia Woolf’tan Ingmar Bergman’a, Frida Kahlo’dan Freud’a uzanan bir yelpazede, kimlik, seçim, arzu ve belleğin yarattığı ihtimallerin tartışıldığı Gidilmeyen Yol'un ilk bölümünde Aslı Kotaman, 'ya farklı olsaydı?' sorusunu felsefi, sanatsal ve duygusal bir anlatımla yazar Fatma Burçak ile analiz ediyor.

Bu bölümde Meriç Demiray ile senaryo yazımında ve yaratıcı yazarlıkta formüllerin nasıl çalıştığını, nerede tıkandığını konuştuk. Anlatının ritmi, hikâyelerin neden artık tamamlanmakta zorlandığı, bazı türlerin neden ortadan kaybolduğu ve yerli dizilerde tekrar hissinin neye karşılık geldiği üzerine düşündük. 

Konuğumuz Galma Akdeniz ile anneliğin konuşulmayan, karanlıkta bırakılan ve toplumsal kalıplara sığmayan taraflarını; sinema, edebiyat ve kişisel deneyimler üzerinden tartışarak “iyi anne” mitiyle bakım emeğinin görünmez yükünü mercek altına alıyoruz. 

Bu programda Figen Alkaç ile kusuru anlatıyı açan bir eşik olarak düşündük. Pişmanlığın düzeltme arzusundan çok, geri döndürülemeyenle yan yana durma hâli olduğunu; kaçan ilmeklerin ise dantelin deseninden dışarı düşmediğini konuştuk. Eksilttiklerimizin, sustuklarımızın ve tamamlanmamışlıkların nasıl yeni düşünme alanları yarattığını birlikte tartıştık.

Konuklarımız Standford Üniversitesi öğretim üyesi Burcu Karahan ve Chicago Üniversitesi öğretim üyesi Melih Levi ile birlikte Abdülhak Şinasi Hisar’ın Fahim Bey ve Biz romanının İngilizceye uzanan tuhaf ve neredeyse kaybolmuş çeviri hikâyesini konuşuyoruz.

1940’ların başında Amerikalı akademisyen Eleanor Bisbee İstanbul’da ders verirken Türkçe edebiyatı İngilizceye kazandırmak için bir proje başlatıyor. Stanford’daki Hoover Arşivleri etrafında şekillenen bu girişimde Şerif Mardin ve Mithat Esmer de yer alıyor. Fahim Bey ve Biz için hazırlanan çeviri taslağı ise proje yarım kalınca onlarca yıl boyunca ortadan kayboluyor. Ta ki 2017’de Hoover arşivlerinde yeniden bulunana kadar.

Bir metnin bazen yarım kalmış taslaklarda, mektuplarda, arşiv raflarında ve gerçekleşmeyen ihtimallerde de yeşeren ikinci hayatını konuşurken bolca film önerisi de veriyoruz. Bu hikâye, tam da Gidilmeyen Yol’un sevdiği türden bir soru soruyor: Ya başka türlü olsaydı?

Neslihan Önderoğlu ile, son dönem filmlerinden yola çıkarak ilişkilerde güvenin, inancın ve suskunluğun nasıl kurulduğunu; yazının hafıza, kimlik ve rahatsızlıkla olan ilişkisini konuştuk. Büyük olaylardan çok küçük kaymaların belirleyici olduğu ilişkilerden, yazarlığın bugün kiminle konuştuğuna uzanan bir sohbet oldu.

Emine Sevgi Özdamar ve Tezer Özlü metinleri bedende ve bellekte süren bir yer değiştirme olarak düşünmeye imkân verir. Vatan ile Gidilmeyen yolları ve kentle kurulan anlatısal ilişkiyi konuştuk.

Bu bölümde ilerleme ve başarı anlatılarını askıya alarak hayatın tökezlenen, duran ve yön değiştiren anlarına bakıyoruz. Merve Eryürük ile birlikte, yolun kenarında kalmış deneyimlerin ve seçilmeyen ihtimallerin izini sürüyoruz.

Konuğumuz Seda Yılmaz ile moda ve feminist hafıza arasında nasıl bir ilişki var sorusunu yanıtlıyoruz. 

🔹Sürdürülebilir moda hala mümkün mü? 
🔹Görünürlük ekonomisi nedir?

Bu hafta, dünyaya yukarıdan bakan, her şeyi uzaktan ve “tarafsızmış” gibi açıklamaya çalışan bakışa itiraz ediyoruz. Ebru Nihan Celkan ile kim konuşuyor, nereden konuşuyor ve neyin konuşulmasına izin veriliyor, bunları sanat üzerinden tartışıyor; nesnel görünme iddiasına, bazı seslerin sistematik biçimde susturulmasına karşı çıkıyor, gücün, eşitsizliğin ve görünmezliğin nasıl kurulduğunu ele alıyoruz. 

Konuğumuz Ahmet Gürata ile intikam filmlerinin değişimini, öfkenin cinsiyetini ve temsilindeki kırılmaları konuşuyoruz. 

Konuğumuz yazar Müge İplikçi ile “eşik”te yaşamanın edebî dilini konuşuyor; Gloria Anzaldúa’nın nepantla kavramı ve Trinh T. Minh-ha’nın “speaking nearby” yaklaşımı eşliğinde aradalık, tereddüt, sessizlik ve yazının etiği tartışıyor; İplikçi’nin öykülerinde kadın karakterlerin karar eşiğinde duruşu, büyümenin kırıcı yüzü, suskunluğun kurduğu üçüncü yer, “canon bana uysun” diyerek kanona pazarlık açan bir yazı politikası ele alıyor ve su, çatlak, mırıldanma gibi motifler üzerinden hafıza ve özgürlük deneyimini kişisel anlarla ve güncel üretimlerle bağlıyoruz.