Açık Mimarlık

COVID-19 salgını sürecinde kentsel hareketliliğimiz nasıl değişti, bu değişimler nasıl yorumlanabilir? İstanbul, İzmir ve New York'ta park kullanımı, toplu taşıma kullanımı, süpermarket ve eczane hareketliliği gibi veriler, hem "yeni normalleşme" öncesine göre hem de kentler arasında nasıl farklılıklar gösteriyor? Yaşadığımız üç şehirden verileri Evren Uzer ve Hasan Cenk Dereli ile birlikte tartışıyoruz.

Programda tartıştığımız verileri incelemek için:

Apple, Google 

Özellikle pandemi döneminde artan yayınlarda mimarlar ne konuşuyor? Hangi kavramlar öne çıkıyor, hangi kavramlar dönüşüyor? Bu konuşmalar güncel mimarlık paradigmalarına ilişkin neyi işaret ediyor? Mimar ve öğretim üyesi Burak Altınışık bu programda konuğumuz. Pamukkale Üniversitesi'ndeki yüksek lisans dersinde öğrencilerle birlikte güncel mimarlık yayınlarında konuşulanları araştıran Altınışık, sonrasında pandemi döneminde çoğalan mimarlık konuşmalarının izini sürerek bu dönemin bir tür "fotoğrafını çekmeyi" amaçladığını belirtiyor. Bu çalışmalar, Arredamento Mimarlık Ocak-Şubat 2021 sayısının konuk editörlüğünü gerçekleştirmesiyle "mimarların dilindekiler" başlıklı kolektif bir dosyaya dönüştü. Kendisinin dosyaya konu olan mimarlık yayınlarındaki konuşmaları haritalama çalışması şu adresten ziyaret edilebilir: https://graphcommons.com/graphs/881f8666-f104-4c0d-a867-76cfabf56500

Konuğumuz Cornell Üniversitesi öğretim üyesi, mimarlık tarihi ve kuramcısı Esra Akcan ile bu programda konumuz Bruno Taut. Genç cumhuriyetin hem çok sayıda önemli yapısını tasarlayan hem de mimarlık eğitimini planlayan, bir anlamda erken Cumhuriyet Türkiye mimarlık ortamını şekillendiren önemli aktörlerden Taut'un kaleminden çıkan iki metin geçtiğimiz aylarda yayımlandı. Böylece Türkçe mimarlık literatürüne çok önemli iki katkı gerçekleşti. Kırmızı Kedi'den Ocak 2021'de yayımlanan "İstanbul Günlüğü: 10.11.1936-13.12.1938", Taut'un İstanbul'da yaşadığı bu kısa ama çok üretken süreçte yazdığı kişisel günlüğü ve Türkçe dilde ilk kez yayımlandı. İlk basımı 1938 yılında yapılan Mimari Bilgisi ise, "Mimarlık Öğretisi" ismi ile Arketon tarafından Nisan 2021'de yayımlandı. Esra Akcan ile bu güncel iki yayın vesilesiyle Bruno Taut'u, pratiğini, Türkiye modernleşmesine katılımını, kendisini konumlandırışını bugünden yorumlayarak konuşuyoruz.

Konuğumuz sosyolog ve doktor adayı Deniz Halman ile İstanbul’daki belediyelerin kentsel dönüşüm tanıtım filmleri üzerine konuşuyoruz. Kendisi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji programında tamamladığı yüksek lisans tez çalışmasında Beyoğlu, Esenler, Gaziosmanpaşa belediyelerinin sosyal medya hesaplarında paylaştıkları 6 filmini göstergebilimsel analiz yöntemiyle inceledi. 

2012’de yürürlüğe giren 6306 sayılı "Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun" ile Türkiye’de kentsel dönüşüm süreçleri hızlandı. Halman çalışmasında yerel yönetimlerin 1980’li yıllardan sonra, özellikle 6306 sayılı kanun sonrasında dönüşen rollerini araştırarak yerel yönetimlerin tanıtım filmlerinin hangi bakış açılarından nasıl hazırlandığını inceledi. Bu filmlerdeki görüntüsel ve söylemsel göstergeleri Halman, deprem ve sağlıksız yapılaşmanın işaret edilmesiyle korku, kasvet, kaygı gibi duygular ile proje tanıtımlarındaki aydınlık, güven, mutluluk gibi duygular olmak üzere iki temada yorumluyor. Halman’ın bulgularına göre bu filmlerde hem bir sınıf atlama vaadi hem de bir ikna yöntemi olarak korku inşası ve otoritenin bir güven unsuru olarak adres gösterilmesi mevcut.

2021 yılının son programında Hasan Cenk Dereli ile beraber yılın mimarlık ve kent gündemini değerlendiriyoruz. Bu yıl tamamlanan kimi mimari projeleri, vakit geçirdiğimiz kamusal alanları ve kentleri, mimarlıkta emek koşullarını konuşuyoruz.

Herkes İçin Mimarlık Derneği, 10. yılı vesilesiyle her ayın üçüncü haftasında Açık Mimarlık'ı devralıyor. Bu programda dernek ekibinden Yelta Köm ve Pelin Tan, müşterekleşen mimarlık pratikleri, mimarlık sosyolojisi ve kolektiflik üzerine konuşuyor.

Bu programda Yelta Köm, Şirince’deki Nesin Köyü’nden bildiriyor. Buradaki mimarlık yaz okulu programı hakkında düzenleyicileri İnci Sağırbaş ve Selen Erdoğan ile bir söyleşi gerçekleştiriyor.

Konuğumuz mimar ve öğretim üyesi Sıla Durhan ile "Mısır Çarşısı'nı Düşünmek: Mekansal Pratikler, Özneler, Gündelik Yaşam" kitabını konuşuyoruz. Durhan'ın Yekta Özgüven ile birlikte yazdığı kitap, Aralık 2021'de İstanbul Araştırmaları Enstitüsü'nden yayımlandı. 17. yüzyıldan bugüne bir baharat çarşısı olarak işlevini korumuş olan Mısır Çarşısı hakkında daha önce kapsamlı bir tarih çalışması yapılmamış. Kitapta Mısır Çarşısı'nın gündelik hayat pratikleri ve tahayyüllerle üretilen bir mekan olarak bugüne kadarki tarihi, sosyal ve ekonomik dönüşümlerin yarattığı etkilerle birlikte inceleniyor.

6 Şubat depremleri sonrasında barınma konusu üzerine Evren Uzer ile birlikte gerçekleştirdiğimiz programların bir yenisinde konuğumuz mimar Duygu Gülaydın ile çekirdek konut hakkında konuşuyoruz. Büyüyebilir ve zaman içinde dönüştürülebilir olan çekirdek konutların, yarattıkları esneklik, katılım, düşük maliyet imkanlarıyla hem 6 Şubat depremlerinden etkilenen geniş bölge için hem de İzmir ve İstanbul gibi depreme hızla hazırlanmaya çalışan diğer büyük şehirler için potansiyeline işaret ediyoruz. Türkiye'den ve dünyadan mevcut çekirdek konut uygulamalarını, bu uygulamalardaki olumlu ve eksik yanları, bu olumsuzlukların nasıl giderilebileceğini ve nasıl politikalar üretilmesi gerektiğini konuşuyoruz. Gülaydın'ın İstanbul Teknik Üniversitesi'nde 2004 yılında tamamladığı "Konutta Memnuniyet ve Tasarım İlişkisi Açısından Çekirdek Konutlarda Esneklik Araştırması" başlıklı yüksek lisans tezi, Türkiye'deki 1960'lı yıllar sonrası yaşanan göçle ortaya çıkan farklı çekirdek konut uygulamalarına dair kapsamlı bir veritabanı ve tartışma sunuyor.

Herkes İçin Mimarlık'ın her ayın üçüncü haftası Açık Mimarlık'ta yürüttüğü köşede bu hafta Emre Gündoğdu'nun konuğu, KAF Kolektif'ten Eren Şenkardeş. Deprem bölgesinde Şubat ayından beri çalışmalar yürüten KAF Kolektif'in gerçekleştirdiği projeleri, devam eden çalışmalarını, ihtiyaçlarını ve gelecek planlarını konuşuyoruz.  

1920'li yıllarının sonlarından itibaren Ankara'daki yeni hükümet, ülkenin ve özellikle yeni kurulan başkentin ihtiyacı olan altyapının, binaların, planların Avrupa'dan gelen uzmanlarca yapılması stratejisini benimsedi ve böylece Bruno Taut, Clemens Holzmeister, Ernst Arnold Egli, Hermann Jansen, Carl Christoph Lörcher, Paul Bonatz gibi mimar, şehir plancısı, mühendisler görevlendirilerek 1940'lı yıllara kadar birçok proje ürettiler. Nahid Sırrı Örik'in 1937 yılında Ülkü'de yayımlanan "Amerikalı Büyük Mimarla Şarklı Prenses Olan Karısı" isimli öyküsü, tam da bu ortamda geçiyor. Öyküde "büyük mimar" Herald Hopinas'ın yeni kurulan başkentin imarında rol alıp köprüler, antrepolar, fabrikalar yapmak amacıyla Ankara'ya gelişi, kendisine gösterilen ilgi ve dönemin Ankara'sı oldukça canlı biçimde anlatılıyor. Bu programda Nahid Sırrı Örik'in aktarımları ile 1937 yılının Ankara'sına ve mimarlık ortamına gidiyoruz.

Elektrikli ev teknolojilerinin tarihi, Türkiye'deki modernleşme serüvenine dair bize ne söyler? Elektrikli ev aletleri ile kadınların gündelik hayatları nasıl değişmiştir ve bu teknolojilerle toplumsal cinsiyet rolleri medyada hangi söylemlerle nasıl yeniden üretilmiştir? Kadınlar ev teknolojileriyle bugünkü deneyimlerini nasıl anlatıyorlar? "Türkiye’de Elektrikli Ev Teknolojilerinin Toplumsal Tarihi (1930-2020): Kadınların Gündelik Hayatlarında Modernleşme" başlıklı TÜBİTAK araştırma projesinin ve araştırma kapsamında İdealkent'ten yayımlanan "Bu Ev İşlerini Kim Yapıyor Kuzum? Asrileşmeden Robotlaşmaya Ev ve Kadınlık Tezahürleri" kitabının yazarlar Defne Karaosmanoğlu, Leyla Bektaş Ata ve Bahar Emgin bu programda konuklarımız.