Açık Mimarlık

Haydarpaşa Garı’nın gar olarak korunmasını talep eden Haydarpaşa Dayanışması, uzun soluklu bir kültürel miras ve kent hakkı mücadelesi. 2005’ten beri çalışmalarını sürdüren Haydarpaşa Dayanışması’nın her pazar günü gerçekleştirdiği Pazar Nöbetleri 550.’sine yaklaştı. Haydarpaşa Garı’nın korunması için sürdürülen mücadeleyi ve garın toplumsal hafızasını inceleyen “Yaşayan Haydarpaşa: Toplum, Kent ve Çevre için Haydarpaşa Dayanışması” kitabı Şubat 2022’de yayımlandı. 2020 yılında “herkesin kendi Haydarpaşasını anlatması için” yapılan açık çağrıya yanıt veren yazıların bir araya geldiği kitapta farklı seslerden garın farklı veçheleri dört bölümde aktarılıyor: “Mücadelenin Belleği”, “Paylaştığımız Her Şey”, “Haydarpaşa Öyküleri”, “Haydarpaşa’dan Şiirler”. Kitabı derleyenler Tugay Kartal, Ayça Yüksel, Kadri Durgut bu programda konuklarımız.

30 Ekim’de İstanbul Planlama Ajansı Florya Kampüsü’nde gerçekleşen Kentte Mimarlığa Merhaba etkinliğini Neslihan Şık, Neslihan İmamoğlu ve Büşra Topaktaş ile konuşuyoruz.

Dr. Eray Çaylı ile bu programda afetin politikliğini ve toplumsal-mekansal adaletsizliği, Kahramanmaraş depremleri sonrasındaki olgular ve tepkiler üzerinden tartışıyoruz. Çaylı'nın konuk editörlüğünü yaptığı, Beyond İstanbul'un 2022 yılında yayımlanan "Mekanda Adalet ve Deprem" sayısındaki giriş yazısından hareketle güncel olarak yaşananları ele alıyoruz. Deprem ile toplumsal-mekansal adaletsizlik ilişkisini, depreme verilen tepkilerin kapitalist serbest piyasacılık ve ulus-devletçi milliyetçilik gibi sistemsel dinamiklerle ilişkisini, "risk" ve "dirençlilik" kavramlarını ve bu kavramların toplumsal-mekansal adaletsizlikle biçimlendirilmiş tarihselliklere sahip olmasını konuşuyoruz.

Evren Uzer ile 6 Şubat depremleri sonrasında gerçekleştirdiğimiz serinin bu yeni programda konuklarımız sosyolog ve İSİG Meclisi gönüllüsü Dr. Aslı Odman ile siyaset bilimci ve Dört Ayaklı Şehir koordinatörlerinden Dr. Mine Yıldırım. 1 Haziran'da yayımlanan söyleşimizin devamı olan bu programda, Odman ve Yıldırım'ın sahadaki deneyimleri üzerinden 6 Şubat depremlerini atık, enkaz ve moloz üzerinden tartışıyoruz.
 

Hasanpaşa Gazhanesi'ni bir endüstri mirası ve kamusal alan olarak yaşatmak için 29 yıl önce bir araya gelen Gazhane Çevre Gönüllüleri, bugün müze ve kültür merkezi olarak kamuya açılan yapıya sahip çıkmaya devam ediyor. Gönüllüler girişiminin Gazhane'ye dikkat çekmek için 1990'lı yıllardan beri düzenledikleri Gazhane Şenlikleri'nin onuncusu 14 Ekim Cumartesi günü gerçekleşiyor. Bu yıl "müşterek" temasını taşıyan ve İyi Sosyal Kooperatif ile Yeryüzü Ekoloji Kolektifi işbirliğiyle düzenlenen şenlikte forum, paneller, performanslar, yürüyüşler, müzik dinletileri, sergiler gibi pek çok etkinlik yer alacak. Konuklarımız Gazhane Çevre Gönüllüleri'nden Nesrin Uçar, Yeryüzü Ekoloji Kolektifi'nden Utku Şahin, İyi Sosyal Kooperatifi'nden Cemil Can Yusufoğlu ile şenlik programını, işbirliklerini, tarihini konuşuyoruz.

6 Şubat depremlerinin birinci yılında, depremden etkilenen 11 ilden Diyarbakır'dayız. Diyarbakır Mimarlar Odası'ndan mimarlar Herdem Doğrul ve Sevdet Acar ile kentteki durumu, geçici barınma alanlarını, planlanan yeni yerleşimleri, depremzedelerin mevcut yaşam koşullarını konuşuyoruz.

Çiçek Tezer, Emre Yıldız ve Pınar Kılıç Özkan'ın editörlüğündeki "Kent Üzerine: Düş, Yer, Müşterek ve Hareket" kitabı Yakın Kitap'tan yayımlandı. Kitap, "düş", "yer", "müşterek" ve "hareket" isimli dört bölümde kenti farklı perspektiflerden ve mecralardan anlamaya çalışan, farklı kalemlerden çıkmış metinleri bir araya getiriyor. Editörlerden Çiçek Tezer ve Pınar Kılıç Özkan ile kitabı, ortaya çıkış hikayesini, ürettiği tartışmaları konuşuyoruz.  

Cenk Dereli ve Serter Karataban ile her ayın son haftası farklı temalarda gerçekleştirdiğimiz seri programlarda bu ay spor mekanları konusuna devam ediyoruz. Farklı spor alanlarının mekansal ihtiyaçları, kamusal alanlarda spor mekanları, kent için potansiyelleri ve iyi örnekler üzerine konuşuyoruz.

Dünya Radyo Günü'nde yayımlanan bu programda, "Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular" ekibinden Nihal Evirgen, Dicle Kumaraslan, Berk Bulut ve Selen İlhan konuklarımız. Mimarlık alanındaki güvencesiz emek koşullarına, belirsizliklere, eşitsizliklere, mevcut normlara dair "rahatsız edici sorular" sormayı amaçlayan topluluk, dönüştürücü ve güçlendirici bir paylaşım ve üretim alanı oluşturmayı amaçlıyor. Temelleri 2024 yılındaki bir konferans sırasındaki sohbette atılan bu fikirle bir araya gelen ekip, akademi çalışanları, mimarlık öğrencileri, ücretli ve işsiz mimarlarla çalışma grupları oluşturarak yıl boyunca düzenli buluşmalar ve atölye çalışmaları gerçekleştirdi. Bu çalışmalar, 2024-25 güz döneminde farklı üniversitelerde farklı ayakları olan açık bir derse dönüştü ve bu derste beş çalışma teması işlendi: “mimarlık ve pedagojiˮ, “stüdyo kültürüˮ, “müfredat teşhiriˮ, “sınıf ve emekˮ, “toplumsal cinsiyetˮ.

Çevre, ekoloji, doğa kavramları nedir, bu kelimeler zaman içinde nasıl anlamlar kazandı? Doğal çevre ve yapılı çevre ayrımı nasıl oluştu; insanlar kendilerini ne zaman doğadan farklı görmeye başladı ve bu değişimi başlatan neydi? Peki çevre tarihini yazma fikri ne zaman ortaya çıktı? Türkiye'de bu çalışmalar ne zaman başladı, nasıl dönüştü, güncel olarak hangi yaklaşımlar var? Konuğumuz tarihçi Faisal Husain ile konuşuyoruz.

1985 yılından beri her yıl ekim ayının ilk pazartesi günü Dünya Mimarlık Günü olarak kutlanıyor ve her yıl bu gün farklı bir tema taşıyor. Uluslararası Mimarlık Birliği, bu yılın Mimarlık Günü temasını "Design for Strength" (Güç için Tasarım) olarak belirledi. Bu tema, bugünün sosyal, ekonomik, ekolojik krizler çağında mimarlığın toplulukları güçlendirmek, onarmak ve restore etmek, yeni koşullara adapte olmak için potansiyellerine işaret ediyor. Dünya Mimarlık Günü vesilesiyle de pek çok ülkede mimarlıkla ilgili çok çeşitli etkinlikler düzenleniyor. Bu programda Türkiye'nin farklı şehirlerinde devam eden ya da yakın zamanda gerçekleşecek olan mimarlık etkinliklerine yer veriyoruz; Kayseri Mimarlık Festivali, Açık Kapı Mimarlık Festivali, Adana Mimarlık Festivali, Antalya Mimarlık Bienali bunlar arasında. Programın ikinci yarısında, Türkiye'deki mimarlık festivallerinin en gençlerinden olan, bu yıl ikincisi düzenlenen Adana Mimarlık Festivali'ne kulak veriyoruz. 23-25 Ekim tarihleri arasında "Güneye Bakmak" temasıyla gerçekleşecek olan festivali, küratörü Heval Zeliha Yüksel anlatıyor.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bir yıldır her haftanın ikinci perşembesi Açık Mimarlık'ı devralıyor. Bu haftanın programında Nihal Evirgen, Eylül İnce ve Batuhan Yaşa ekibe öğrencilerin nasıl dahil olduklarını ve şimdiye kadar neler yaptıklarını, Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular'ın nasıl bir alternatif öğrenme ve paylaşım alanı kurduğunu, niçin bu tür alanlara ihtiyaç duyduklarını, toplumsal hareketlere dair öğrencilerin düşüncelerini konuşuyorlar.