Açık Mimarlık

Bu programda konuğumuz tarihçi Dr. Firuzan Melike Sümertaş. Birlikte "eski" İstanbul'a değil, eski İstanbul'un bilgisinin nasıl üretildiğine bakıyoruz. 19. yüzyılın ikinci yarısına odaklanarak bu dönemde kent tarihçiliğinin, yöntemlerinin, araştırma alanlarının nasıl seyrettiğini, bu alan etrafında bir araya gelen entelektüeller ağını inceliyoruz. Skarlatos Byzantios, Alexander G. Paspatēs, Dersaadet Rum Cemiyet-i Edebiyesi (Helen Filoloji Derneği – Rum Sillogosu) gibi araştırmacıların, İstanbul'un özellikle Bizans dönemini ve fiziksel kalıntılarını inceledikleri çalışmalarını konuşuyoruz.

Atatürk Kültür Merkezi, açılışını Sinan Operası ile 30 Ekim tarihinde yaptı. Cumhurbaşkanlığı’ndan sipariş edilen operayı Hasan Uçarsu besteledi, Halit Refiğ’in Koca Sinan senaryosundan uyarlanan librettosunu Bertan Rona yazdı. Operanın ana konusunu Mimar Sinan’ın Kanuni’den Süleymaniye Külliyesi siparişini alması ve külliyeyi tüm zorluklara rağmen tamamlaması oluşturuyor. Bu gelişmeyle gerçekleştirdiğimiz programda konuğumuz mimarlık tarihçisi ve kuramcısı Uğur Tanyeli ile Metis’ten yayımlanan kitabı “Mimar Sinan: tarihsel ve Muhayyel” üzerine konuşuyoruz. Türkiye’de Sinan’ın kült bir figür haline gelişini ve ideolojikleştirilmesini incelediği kitabında Tanyeli, geç on dokuzuncu yüzyıldan bugüne Sinan mitolojisinin hangi psikososyal ortamlarda nasıl kurulduğunu araştırıyor. Başka bir deyişle, Sinan’ın modern toplumsal kimliğinin muhayyel inşasına dair bir historiyografik analiz çalışması gerçekleştiriyor.

Mimar ve öğretim üyesi konuğumuz İpek Türeli ile Metis Yayınları'ndan çıkan "İstanbul Açık Şehir: Kentsel Modernliğin Endişelerini Sergilemek" kitabını konuşuyoruz. Kitap İstanbulluların İstanbul imgesini fotoğraflar, müzeler, sinema filmleri gibi mecralardan okumayı deniyor. Her bölümü farklı bir mecraya ve vaka çalışmasına odaklanan kitabı konuştuğumuz bu programda kitabın son iki bölümüne, Türeli'nin Türkiye'de 2002 sonrası ideolojiyi Miniatürk ve Panorama 1453 Fetih Müzesi ile incelediği tartışmalarına odaklanıyoruz.

Bu programda konumuz mimar, mucit, felsefeci, şair Buckminster Fuller ve kendisini konu eden, Mark Wigley’in yazdığı kitap “Buckminster Fuller Inc: Architecture in the Age of Radio” (Lars Müller Yayınları, 2015). Buckminster Fuller uzun ve üretken yaşamında 28 patentin ve onlarca kitabın sahibi oldu. Kompakt banyo kabinlerinden yüzer evlere, nanostrüktürlerden arabalara pek çok farklı icadının yanı sıra insanların gezegenle ve birbiri ile uyum içinde yaşayacağı barış içinde bir dünya için fikirleri hem çağını hem de kendisinden sonraki düşünceleri derinden etkiledi. Fuller’in zengin arşivini, ekoloji ve teknoloji arakesitinde mimarlığın nasıl radikal yeni olasılıklar yaratabileceği sorusuyla inceleyen Wigley, Fuller’in bakış açısını günümüz koşullarına ve mimarlığa yönelterek bugünün krizlerini aşmak için mimarlığın sunabileceği potansiyelleri işaret ediyor.

Herkes İçin Mimarlık ekibinden Emre Gündoğdu, İdil Bayar, Setenay Kamazoğlu bu programda katılımcılık ve mimarlık üzerine konuşuyor. Onuncu yılını kutlayan Herkes İçin Mimarlık, bu vesileyle her ayın üçüncü haftası Açık Mimarlık'ı devralıyor.

Açık Radyo'nun 20. Radyo Şenliği özel yayınında eski programcımız Volkan Taşkın, Yağmur Yıldırım ile stüdyoda.

Reşad Ekrem Koçu’nun İstanbul Ansiklopedisi arşivinin SALT’a devredilmesi ile başlayan arşiv çalışmalarının bir çıktısı olarak “Başka Kayda Rastlanmadı” sergisi açıldı. Sergi küratörlerinden Cansu Yapıcı ve Gülce Özkara ile arşivi, sergiyi, kamu programlarını konuşuyoruz.

Mimarlık ve kent kuramlarının temel metinlerini Türkçe'de yayımlamayı amaçlayan Arketon Yayınları'nın genel yayın yönetmeni Aykut Köksal ile, geçtiğimiz yıl yayımladıkları kitaplar üzerine iki programlık bir söyleşi gerçekleştiriyoruz. Bu ilk bölümümüzde El Lisitzki'nin Rusya'da Konstrüktivist Mimarlık, Henry-Russell Hitchcock ve Philip Johnson'ın Uluslararası Üslup, Adolf Behne'nin Modern İşlevsel Yapı kitaplarını konuşuyoruz; üçü de 1920'li yılların mimarlığını farklı perspektiflerden tartışıyor.  

Sena Dursun ve Murat Ünsal’ın sunduğu bu bölümde, konuğumuz öğretim üyesi Gökhan Kıyıcı ile konumuz mimarlık eğitimi ve stüdyo kültürü. Stüdyodaki üretimlerde akademisyen ve öğrenci arasındaki iletişim, mimari eğitimde teorik ve pratik dengesi, mimarlık eğitiminin teknoloji ile entegrasyonu, çevrimiçi ve geleneksel stüdyonun mimarlık eğitimine etkisi konuları üzerine konuşuyoruz.

Kentsel Materyalite Araştırma Grubu, bu kavram üzerinden Türkiye'de mimarlığın düşünsel boyutunu ve biçimsel temsilini, teknoloji ve malzeme araştırmalarının ötesinde yeni bakış açılarıyla zenginleştirmeyi amaçlıyor. Funda Uz yürütücülüğünde, Atakan Yolcu, Aygen Erol Çakır, Ayşe Tuğçe Pınar Akın, Kübra Bilge Erdem, Mehmet Ali Gasseloğlu, Melahat Kaya Koç, Oya Yeşim Armağan Atacan, Simge Günöz ve Vahit Türüt’ün ekibinde yer aldığı ve İTÜ Rektörlüğü Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenen araştırma kapsamında, ekim ayında bir sempozyum ve mimarlık öğrencileri ile yeni mezunlara yönelik atölye çalışmaları düzenlenecek. Araştırma grubundan Funda Uz, Bilge Erdem ve Pınar Akın bu programda konuklarımız.

Hasan Cenk Dereli, Serter Karataban ve Yağmur Yıldırım'ın her ayın son haftası Açık Mimarlık'ta sürdürdüğü ve farklı temalar üzerine yapıları konuştukları köşede bu ayın konusu yapı güvenliği.

Apaçık Radyo'nun 61. yayın döneminde pek çok yenilikle beraber Açık Mimarlık programı da yeni bir formata geçiyor; 2011 yılından beri devam eden programımız artık saat 11.00-12.00 saatleri arasında, perşembe günleri bir saatlik kuşakta yayımlanacak. Yeni yayın dönemimizin bu ilk programında stüdyo konuklarımız mimarlık öğrencileri Ali Haydar Ararut, Duygu Kaygın, Ronahi Kul ve İdil Can. Ali Haydar ve Ronahi ile geçtiğimiz ayki programda İstanbul'da düzenledikleri, Architecture Beyond Capitalism School (Kapitalizmin Ötesinde Mimarlık Okulu) kapsamındaki "mimarlık eğitiminin bug'ı" konulu öğrenci atölyelerini konuşmuştuk. Bu programda yaptıkları buluşmalarda mimarlık eğitimine dair hangi yorumlar ve taleplerin yoğunlaştığını, mimarlık eğitimindeki aciliyetlerin ve ihtiyaçların neler olduğunu düşündüklerini, beklentilerini, gözlemlerini konuşuyoruz. 

Bu programda Esra Sert, Emel Öztürk ve Erva Sayar ile İstanbul’un kentsel metabolizması üzerine konuşuyoruz. Kentsel metabolizma kavramı, kenti tıpki bir organizmadaki gibi farklı sistemlerin ve akışların bir arada olduğu karmaşık bir yapı olarak görüyor, farklı zamanlardan olguların, canlı ve cansız varlıkların, ağların, mekanların birbiri ile ilişkisini inceliyor. İstanbul’un kentsel metabolizması üzerine doktora çalışmasının ardından Esra, bu ilişkileri interaktif ve dijital bir harita arayüzünde kullanıcılarla paylaşmak için bir araştırma projesi yürüttü ve bu araştırmanın çıktısı “Urban Metabolism of Istanbul” internet sitesi oldu. İnternet sitesinde İstanbul’un plajları, su yolları, bulvarları, taş ocakları, santralleri, depoları, rıhtımları, fidanlıkları, havalimanları, planlanan Kanal’ı gibi farklı mekanlarının birbirleriyle ve başka aktörlerle ilişkileri takip edilebiliyor. Bu ilişkilerin emek ve güç dinamikleri ile zaman zaman nasıl sekteye uğradığı, kontrol edildiği ya da manipüle edildiği keşfedilebiliyor. Esra ve proje ekibinden Emel ve Erva ile kentsel metabolizma kavramını, geliştirdikleri internet sitesinden kimi içerikleri, haritalama süreçlerini ve kenti böyle bir perspektiften keşfetmenin potansiyelleri üzerine konuşuyoruz.

Cenk Dereli mimarlık alanındaki araştırmaları da kapsayan güncel fon başvurusu çağrılarını paylaşıyor, 2026 Londra Serpentine Pavyonu'nu kimin yapacağının duyurulması üzerine önceki yıllardaki projelerden ve mimarlarından bahsediyor ve Nobel Merkezi'nin yıllardır devam eden tartışmalı sürecini değerlendiriyor.