Açık Mimarlık

Bir mimarlık tarihi grafik romanı olan Opera'nın Hayaleti, Şevki Balmumcu'nun Ankara Sergi Evi yapısını konu ediyor. Türkiye mimarlık tarihinin hüzünlü hikayelerinden olan Sergi Evi, 1934 yılında tamamlanıp açılıyor, bir süre sergi binası olarak hizmet verdikten sonra 1948 yılında Paul Bonatz tarafından opera binasına dönüştürülüyor. Bonatz'ın yapıya müdahaleleriyle binanın özgün kimliğini yok etmesi ve Şevki Balmumcu'nun süreç dışında bırakılması, Balmumcu'nun oldukça buhranlı bir dönem yaşamasına sebep oluyor, hayatının son yıllarını psikolojik sorunlar ve maddi imkansızlıklarla geçiriyor. Bu hikayeyi Opera'nın Hayaleti grafik romanında işleyen Onur Kutluoğlu ve Umut Şumnu bu programda konuklarımız. Hem Sergi Evi'nin hikayesini hem de kitaba dönüşme sürecini konuşuyoruz. Opera'nın Hayaleti'nin metnini Onur Kutluoğlu ve Umut Şumnu oluşturdu, Onur Kutluoğlu tarafından çizimleri gerçekleştirildi. Kitap, 2021 yılında Kovan Enstitü'den basıldı.

Mekân nedir? Mekânlar nasıl oluşur? Güç ilişkileri mekânları nasıl oluşturur? Mekânlar bizleri nasıl oluşturur veya şekillendirir? Yerler nasıl mekân haline gelir (veya gelemez)? Mekanlar nasıl temsil edilir ve bu temsiller bizim mekân algılarımızı nasıl şekillendirir? Bu soruları tartışmayı amaçlayan Mekanlar Atölyesi'ni konuşuyoruz. Atölye yürütücüleri, film yönetmeni ve antropolog Aysim Türkmen, Doç. Dr. Ferda Keskin (Bilgi Üniversitesi) ve Prof. Dr. Murat Güvenç (Kadir Has Üniversitesi) ile bu programda birlikteyiz. 2014 yılında bir araya gelen Arkhe projesi, bir öğrenci topluluğu ve her yaz Şirince'de yaz okulu düzenliyorlar. Bunlardan biri olan Mekanlar Atölyesi, 19-26 Ağustos tarihleri arasında gerçekleşecek.

Beyoğlu Kültür Yolu Festivali, Kültür Bakanlığı girişimiyle 30 Ekim-14 Kasım tarihleri arasında gerçekleşti. Festivali konu ettiğimiz programda konuğumuz aktivist, sanatçı, çevirmen, Barış Akademisyeni ve 30 yılı aşkın zamandır Beyoğlu’nda yaşayan, Beyoğlu Kent Savunması kurucularından Nazım Dikbaş. Festivalin açılışını yaptığı Beyoğlu Kültür Yolu, turistlerin Galataport’tan Galata Kulesi ve İstiklal Caddesi üzerindeki Narmanlı Han, Cercle d’Orient gibi mekânlara ve sonunda yeni AKM ve Taksim Meydanı – Taksim Camisi’ne uğramaları ile biçimlenen bir turistik-kültürel rota. Rota üzerindeki Paket Postanesi, Karaköy Yolcu Salonu, Narmanlı Han, Emek Sineması, Demirören gibi pek çok yapı için sivil girişimler uzun soluklu koruma mücadeleleri yürüttü. Şimdi ise “eski”yi “yeni” ile buluşturmayı vurgulayan bir resmi söylemi takip etmek mümkün. Bu söylem bize ne söylüyor? “Eski” ve “yeni”nin uzlaşımı temelli bu resmi söylemin, AKM ve Beyoğlu Kültür Yolu Festivali’ne 1990’lar-2000’ler kültürel aktörlerinin de eklemlenmesiyle perçinlendiğini söyleyebilir miyiz? Bu aktörler ağı hangi yeni soruları / tartışmaları getirebilir? Beyoğlu Kültür Yolu Festivali’ni bir gösteri olarak yorumlayabilir miyiz? “Dışarıdan gelen”e ve “buralı”ya nasıl bir Beyoğlu imgesini, nasıl bir temsille sunuyor? Bu soruları ve başkalarını soruyor, kendi gündelik deneyimlerimiz üzerinden Beyoğlu Kültür Yolu’nu tartışıyoruz.   

Herkes İçin Mimarlık Derneği, 10. yılı vesilesiyle her ayın üçüncü haftasında Açık Mimarlık'ı devralıyor. Bu programda dernek ekibinden Yuvacan Atmaca ve Burcu Serdar Köknar, Herkes İçin Mimarlık'ın işlerinin mimarlık eğitimine yansımalarını tartışıyor.

Bu programda İnci Eviner ve proje ekibinin Hasköy parkında gerçekleştirdiği “Ortak Eylem Aygıtı” katılımcı sanat etkinliğindeyiz; etkinlikten ses kayıtları ve proje ekibiyle röportajlar paylaşıyoruz. 1-2-3 Temmuz tarihlerinde gerçekleşen Ortak Eylem Aygıtı, transdisiplinler bir sanatsal araştırma yöntemi olarak kurgulandı. Üç gün süren katılımcı atölye ve performanslar, kendi ifadeleriyle, “biz olmanın farklı formlarını deneyimlemeyi amaçladı”. Proje, İstanbul Kent Konseyi, İBB Şehir Planlama Müdürlüğü, İstanbul Planlama Ajansı, İSTAÇ, İBB Park Bahçe ve Yeşil Alanlar Dairesi, Enstitü İstanbul İSMEK ve Kadir Has Üniversitesi işbirliğiyle düzenlendi. Atölye çalışmaları: Arzu ve Şikayetler Korosu, Hikaye Çemberi (Barış Arman), Ses  [siz  l  i           k]           ! (Bilge Bal), Eksik Şiir, Yeşil Külhani (Eli Bensusan), Filozoflar Zirvesi (Fırat Yusuf Yılmaz), Yaşayan Gazete: Velvele (Gülsen Şenol), Hasköy Anlatı Atlası (Ilgın Hancıoğlu), Hakhakhakhak Evrensessel Ritmo-Dans Mevzuatı: Bolbol Arazi! (Şafak Çatalbaş), Ritim Atölyesi (Kolektif)

Bu programda dinleyicilere İzmir'den, Kültürpark'tan sesleniyoruz. İzmir Akdeniz Akademisi'nin gerçekleştirdiği İyi Tasarım İzmir etkinliğinin yedincisi 4-15 Ekim tarihleri arasında gerçekleşti. Bu yıl "Yaşamsal" teması ile gerçekleşen etkinlik, bugünün aciliyetlerinde insanın insanla ve insan dışı canlılarla uyum içinde yaşayabilmesi için tasarımın etik ve dönüştürücü rolünü sorgulayan bir program sundu; tema kapsamında paneller, atölye çalışmaları, sergiler düzenlendi. Konuklarımız İyi Tasarım İzmir ekibinden Çiçek Tezer, Elif Kocabıyık, Emre Yıldız ve Onur Mengi ile etkinliğin son günlerinde bir araya geldik, neler amaçladıklarını ve nasıl yaptıklarını konuştuk.

Herkes İçin Mimarlık Derneği'nden Ceren Yıldırım, Emre Gündoğdu ve Mina Öner, afet sonrası toprak ile yeniden inşa konusunu, dünyadan çeşitli örneklerle beraber konuşuyor. 

Herkes İçin Mimarlık'ın her ayın üçüncü haftası Açık Mimarlık'ta yürüttüğü serinin bu ayki programında konuklarımız Adana Mimarlar Derneği üyeleri Sabri Tunç ve Emrah Güllüoğlu. Adana, mimarlık, dernek ve 6 Şubat depremleri konularında konuşuyoruz.

Prof. Dr. Uğur Tanyeli ile Metis'tan yayımlanan kitabı "Korku Metropolü İstanbul: 18. Yüzyıldan Bugüne" üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyoruz. Metropol ve korku ilişkisini, İstanbul'a özgü korkuları, bu korkuların tarihini yazmayı konuşuyoruz.

Arketon Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Aykut Köksal ile söyleşimizin devamında 2023 yılında Türkçe'ye kazandırdıkları mimarlık kitaplarından Rudolf Arnheim'ın Mimari Biçimin Dinamikleri'ni ve Jacques Derrida'nın mimarlık üzerine yazılarıyla söyleşilerini içeren Mimarlık ve Dekonstrüksiyon'u konuşuyoruz. Ayrıca yeni yıldaki yayın programlarından söz ediyoruz.

Serter Karataban, H. Cenk Dereli, Yağmur Yıldırım bu programda çalışma mekanları ve bugünün çalışma anlayışları üzerine konuşmaya devam ediyor.

Herkes İçin Mimarlık, her ayın üçüncü haftası Açık Mimarlık'ta devam ettiği köşede bu ay Antakya'dan bildiriyor. Emre Gündoğdu, Şule Toptan, Hacire Özkan, Hanife Özalp, Hatice Işıl Uysal, Hüseyin Akmunur ve İlyas Semih Keçeli, projelendirip uyguladıkları Hatay Çekmece Topluluk Merkezi projesi ve deneyimleri üzerine konuşuyor.

Konuğumuz Murat Polat ile yapılarda yangın güvenliği, denetimi, yönetmelikler, uygulamalar üzerine konuşuyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ayki programlarında “mimarlık ve pedagoji” teması kapsamında, mimarlık eğitiminde tasarım stüdyolarının dominasyonunu ve görünmeyen pedagojik yansımalarını ele alıyor. Uzun çalışma süreleri, sabahlamanın eğitimin ve sonrasında çalışma yaşamının normu olarak kabul görmesi, akademinin kapitalist üretim sistemine entegrasyonu ve eğitime yansımaları, öğrencilerin ifadesiyle; "itaat etmek" ya da "itiraz etmek" arasında seçime zorlayan eğitim süreci, jüri sisteminin yıkıcı izleri, öğrenciyi toplumsal arka plandan koparan ve “boş kase” olarak gören eğitim anlayışı, akademisyene de öğrenciye de söz hakkı tanımayan hiyerarşik güç ilişkileri gibi çok sayıda konu tartışmaya açılıyor. Nihal Evirgen, Dilara Yaraş Er ve İdil İris Elkıran, çeşitli atölyelerde öğrenciler, akademisyenler ve mimarlar ile bir araya gelerek tartıştıkları bu konuların daha çok konuşulmasının ve rahatsız edici soruları daha yüksek sesle dile getirmenin önemini vurguluyor.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay mimarlıkta emek ilişkilerini ve sınıfsal pozisyonları eğitimden başlayıp çalışma yaşamına uzanacak biçimde tartışmaya açıyor. Mimarlıkta eğitimden itibaren başlayan kimlik inşası, çok çalışmaya övgü, yaratıcılık miti gibi olguların çalışma yaşamındaki güvencesizlik ve geleceksizlik koşulları ile ilişkisi, mimarlığın hangi sınıfa hizmet ettiği ve mimarın kendisinin günümüzdeki sınıfsal koşulları, “beyaz yaka”, “yaratıcı sınıf”, “entellektüel emek” kavramları ile “iyi mimarlık” ya da “biz mimarlar” tanımlarının içeriği hakkında akıl yürütüyor. Nihal Evirgen‘in moderatörlüğünde Utku Kan ve Berk Bulut eleştirel bir gözle mimarlığın medyadaki temsilinden mimarlık işçilerinin sınıf ve emek eksenli örgütlenme pratiklerine kadar pek çok konuyu ele alıyor.