Botanitopya

Bu hafta programımızda William Morris (1834-1896)'in ünlü bahçeleri ve bitkilerini konuşuyoruz. Öncülüğünü yaptığı Arts&Crafts, sanat akımı olarak ortaya çıkmıştı ama bugün bu hareketin savunucuları "ekososyalizm" ile ilişkilendiriliyor. 

Büyülü ve karmaşık kokusuyla yüzyıllardır pek çok kültürde, ruhani ritüellerde ayrıcalıklı yer edinmiş ama bugün parfüm endüstrisinde moda olduğu için yok olma tehdidiyle karşı karşıya olan Öd ağacının hikayesini konuşuyoruz.

Shakespeare bahçelerinde gezineceğiz bugün. I. Elizabeth dönemiyle özdeşleşen, kokulu çiçeklere, her yerde serpilen şifalı otlara ev sahipliği yapan bahçeler, Orta Çağ elyazmalarında resmedilen gizli bahçelerin uzantısıydı.

18. yüzyılın doğa bilimcilerinden Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon'u konuşuyoruz. Doğa tarihi, biyoloji, jeoloji ve diğer bilim dallarına dair Histoire Naturelle kitabındaki fikirleri, Lamarck'ı da ve Darwin'i de etkilemişti. 

Anadolu'nun ağacı fındığı (Corylus) ve ilk ehlileştiği günden beri farklı kültürlerde nasıl iz bıraktığını konuşuyoruz🌿Corylus derken, çoğu yabani olarak yetişen; kimi ağaççık, kimi ağaç 25 fındık türünden söz ediyoruz🌿

Patlıcan'ın Hindistan'a ve Çin'e uzanan hikayesini anlatıyoruz🌿Yenebilir mi ya da süs bitkisi mi olduğuna karar verilememiş; hatta zehirli olduğu düşünülmüş ama bugün küresel bir yiyecek olarak tüm dünyaya yayılmış durumda🌿

Kuzey Amerika'nın bereketli ağacı Pikan cevizini (Carya illinoinensis) konuşuyoruz 🌿Amerikan kültüründe yalnızca gıda ürünü olarak değil, bir miras öğesi olarak varlığını sürdürmüş ve 'köklerini iyice derinlere salmış' bir ağaç🌿

Değerli mikolog Jilber Barutçiyan ile sohbetteyiz🌿Kendisiyle mikoloji bilimi ve mantar toplayıcılığının kökleri, Türkiye'nin mantar çeşitliliği ve olağanüstü bir çalışmanın ürünü, kitaplarından dem vuruyoruz.🌿
 

Romancı ve reformist Charles Dickens'ın bahçe merakını konuşuyoruz.🌿Birçok büyük zihin gibi Dickens da gerçekten bitkilerle çok ilgileniyor, "İnsan zihninde bahçecilik sevgisinden daha güçlü bir duygu muhtemelen yoktur" diyordu.🌿
 

Hortus Eystettensis, Latince'de 'Eichstätt'taki Bahçe' demek. Prens-Piskopos Gemmingen, Willibaldsburg kalesini yenilerken bahçeyi de genişleterek tam bir cennet yaratmış. Güller, zambaklar, laleler; bugün yerel ama o zaman egzotik olan 667 tür vardır Hortus'ta. İlk çiçek kitabı (florilegium) olan Hortus Eystettensis, bitki ressamlığı tarihinin mihenk taşlarından biri sayılıyor. Basilius Besler'in kurguladığı ve tüm süreci yönettiği kitapta, her sayfada ortalama üç bitkinin resmedildiği 367 levha var; toplam 1084 tür tasvir edilmiş.

Konuğumuz İÜC Orman Fak. Orman Botaniği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ünal Akkemik ile Türkiye'nin Bütün Ağaç ve Çalıları kitabını konuşuyoruz.

Manzaraları, ağaçları ve çiçekleri "içinde yaşayarak yeniden üreten" Van Gogh'u, onun çiçek resimlerini; çocukluğundan beri içinde huzurlu hissettiği, uzun yürüyüşler yaptığı doğayı nasıl "gördüğünü" konuşuyoruz.

Bu hafta, Açık Radyo'da Foto Müze programını hazırlayan ve sunan fotoğraf tarihçisi Gülderen Bölük, İngiliz botanikçi ve fotoğrafçı Anna Atkins'i (1799-1871) ve "cynotype" tekniğiyle bastığı bitki fotoğraflarını anlatıyor.

Shakespeare'in de yaşadığı Tudor İngiltere'sindeki bu büyük ustalardan biri  olan doğa tarihinin gerçek öncüsü, ilahiyatçı, doktor, bitki uzmanı, botanikçi, kuşbilimci, filolog ve dilbilimci William Turner'ı tanıyoruz.

Anadolu kestanesini (Castanea sativa) konuşuyoruz. Hem görkemli, hem cömert bir ağaç; bolca meyve veriyor. Tarih boyunca insanlar için bereketli bir gıda kaynağı olduğu için rızkı, bolluğu, uzun ömürlülüğü de simgeler.