Botanitopya

"Darwin'in En Güzel Bitkiler" kitabı, müthiş bir deha ve onun "aşkla" bağlandığı bitkiler: Doç. Dr. Mehmet Bona ile söyleşi.

Güneş sarısıyla parlak turuncu arası renklerde, altın paralar gibi ışık saçan bir çiçek... Aynısefa (Calendula officinalis) çorak topraklarda bile cömertçe çiçek açıyor; göze hoş görünmenin ötesinde birçok derde de deva. Güneybatı Asya, Batı Avrupa ve Akdeniz’e özgü ama ılıman iklimin hüküm sürdüğü hemen her coğrafyada yetişiyor. Aynısefalar çeşitli toprak ve iklime uyum sağladıkları için kolay yetişen bitkilerden.

"Tanrının çiçeği" karanfili (Dianthus Caryophyllus)konuşuyoruz. Bizim bahçelerin "has" çiçeği olmuş ama dünyanın birçok yerinde, farklı kültürlerde ve zamanlarda izini sürebileceğimiz zengin bir anlam dünyasına sahip. İki bin yıldır, dünyanın neredeyse her yerinde yetiştiriliyor ama yabani karanfil, Anadolu'da; Hırvatistan, Arnavutluk, Yunanistan, İtalya ve İspanya gibi Akdeniz ülkelerinde yetişiyor.

New York'taki Cooper Hewitt Smitsonian Design Museum'da düzenlenen Nature by Design sergisinde dolaşıyoruz. Doğa bilimlerinden esinlenen dekoratif sanat ürünlerini; botanik ve tasarımın kesişim noktalarını konuşuyoruz.

Yüzyıllardır çalı formuyla Avrupa bahçelerine hükmeden Şimşir'i (Buxus) konuşuyoruz. İnsan kaynaklı yıkımlar ve mantar hastalığı nedeniyle bugün tehlikede olan herdem yeşil bitki, doğal habitatında metrelerce boylanabiliyor. 

"Beyaz meyveli ağaç hırsızı" Ökse Otu'nu konuşuyoruz. "Havada" yaşayan, kışın çiçek açıp meyve veren, yapraklarını dökmeyen bu yarı-parazit, pagan tanrılarına uzan sembolizmini bu sıra dışı özelliklerine borçlu.

Jan van Eyck'in (1390-1441) Ghent altarpanosunda yarattığı cennet bahçesinde geziyoruz. Onun  benzeri görülmemiş gerçekçilik ve derinlik duygusu veren resimleri, OrtaÇağ florasıyla ilgili de çokça fikir veriyor. 

'Cehennem ağacı' denen ölümcül Zakkum'un ( Nerium oleander), Akdeniz bölgesine özgü olduğu, kaşiflerle Güney Pasifik'e seyahat ettiği ve ardından Batı Hint Adaları'na giden yolu bulduğu düşünülüyor.

Bugün artık küreselleşmiş Fransız tohum şirketinin adını taşıyan Album Vilmorin: Les Plantes potagères (1850-1895) eserini konuşacağız🌿Olağanüstü sebze çizimleriyle dolu kitap, tarım bitkilerini konu edinen nadide eserlerden birisi🌿

Orman açıklıkları, yol kenarları ve çorak arazilerde karşımıza çıkan üç yaygın bitkiyi keşfe çıkıyoruz: Sarı çiçekli şahinotu (Hieracium), şahinbiti (Leontodon) ve mor çiçekli yara otu (Stachy officinalis).

Botanitopya arşivi ve yeni bölümler, tüm podcast platformlarında! 

Uygarlığın başından beri insanlığı doyuran 'Buğday'ı (Triticum) konuşuyoruz🌿Kültürde, sanatta yaşam yolculuğu ve yeryüzünün döngüleri için güçlü bir metafor; bereketten yeniden doğuşa her şeyi temsil ediyor🌿

Friedrich Nietzsche hep bahçelerde, parklarda ve koruluklarda düşünür; ne zaman belli bir ağacın altında dursa aklına bir düşünce "düşermiş"🌿 Onun külliyatındaki bahçe metaforlarını, doğayla ilişkisini konuşuyoruz🌿
 

Doğu kültüründe masumiyetin sembolü, "ağlayan gelin" de dediğimiz, nadir çiçeklerimizden ters lalelerin hikayesini anlatıyoruz…

Yasaklı bahçeden porsuk ağacının hikayesini anlatıyoruz. Sadece sembolik anlamlarıyla değil, her zerresine yayılmış toksinler açısından da zengin. Tuzaklarını o etkileyici görüntüsünün arkasına ustaca gizlemiştir üstelik. Porsuk ağacı, Porsukgiller (Taxaceae) familyasına ait Taxus cinsinden ibreli bir ağaç türü. Yaygın türünün bilimsel adı Taxus baccata. Taxus adının kökeniyle ilgili farklı teoriler var ama eski Grekçe'de "yay" anlamına gelen toxon sözcüğünden geldiği söyleniyor kimi kaynaklarda.

1700'lerde, erkek kılığına girip gizlice Bougenville'in botanik keşif gemisine giren ve devrialem yolculuğunu tamamlayan ilk kadın: Jeanne Baret.