Radyo Bienal

Ses kompozisyonları, performansları ve elektro-akustik besteleriyle bilinen sanatçı Tarek Atoui, 2015 yılından bu yana sürdürdüğü Atina, Abu Dabi, Singapur, Porto ve Beyrut limanlarına dair projesine, 17. İstanbul Bienali'yle birlikte İstanbul limanlarını ekliyor. Atoui’nin ses kayıtçısı Eric La Casa’yla birlikte İstanbul’da gerçekleştirdiği keşif gezileri sırasında ikili, kendilerini kentsel, endüstriyel, doğal ve askeri bölgelerde buluyorlar. Çalışmalarında sesin ne olabileceği üzerine düşünen, sesi duymanın ve onunla ilişki kurmanın farklı yollarını arayan sanatçı, Radyo Bienal’in bu haftaki programı için Eric La Casa’nın ses kayıtlarını kullanan meslektaşları Enis Çakar ve Jad Atoui’nin çalışmalarını derledi. Kendi ifadesiyle bu derleme, 2022'de bienal izleyicisiyle buluşacak besteye bir tür giriş niteliği taşıyor.

Bu bölümde farklı coğrafyalarda tahta bacakların yerel tarihi, ritüelistik kullanımları, bugünün sanat pratiklerindeki yeri ve geleceği hakkında bir sohbet dinleyebilirsiniz. Bölümün konukları, uzun yıllardır the Brooklyn Jumbies, Chris Walker ve Jarana Beat gibi tahta bacak sanatçıları ve gruplarıyla işbirliği yaparak üretimlerini sürdüren sanatçı Laura Anderson Barbata, 1970’lerden beri Bread and Puppet tiyatrosuyla çalışan, kukla ve tahta bacak sanatçısı ve tiyatro tarihçisi John Bell ve Küba’daki Giganteria tiyatrosu üyelerinden, tahta  bacaklar üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmalardan birini yürüten Roberto Salas San Juan. Sohbetin ardından Oda Projesi “ev içi emek ve ev dışı emek aynı zaman birimini mi kullanır?” sorusu etrafında dönen seslere “Venüslü Kadınların Serüvenleri” ile eşlik ediyor. 

17. İstanbul Bienali sanatçılarından Fernando García-Dory, kültür ve doğa arasındaki ilişkiyi kırsal yaşamda kimlik ve toplumsal değişim gibi bağlamlarda inceleyen bir sanatçı ve agro-ekolog. Radyo Bienal'in bu son programı, biyolojik ve kültürel açıdan çeşitli, adil, ekolojik ve toplumsal olarak sürdürülebilir bir yerküre vizyonuyla çalışan Yerküre Kooperatifi’nden Olcay Bingöl ve Fatih Tatari’yle García-Dory'nin söyleşisine yer veriyor. Söyleşiye sanatçının Yerküre Kooperatifi’yle birlikte Kars bölgesinde gerçekleştirdiği saha gezisine, bölgede yerel halkın yıllardır sürdürdüğü çalışmalara ve saha gezisi sırasında kaydedilen ses ve görüşme kayıtları eşlik ediyor. Oda Projesi’nin “Dedikodu görünmezi görünür kılar mı?” sorusuyla konuk olduğu program, “Venüslü Kadınların Serüvenleri”nin son bölümüyle Radyo Bienal'in kapanışını yapıyor.

Bu bölümde ekoloji, gıda güvenliği, politika, kültür, emek ve toplumsal hareketler gibi konulara odaklanan gazeteci ve Açık Radyo’nun eski çalışanlarından Seçil Türkkan, Konda analistlerinden Aydın Erdem ile 17. İstanbul Bienali’nin temaları ve Konda’nın güncel araştırma raporları hakkında sohbet ediyor. Oda Projesi, “Görünmez emeğin emekçisi için tatil nedir?” sorusu etrafında dönen seslere “Venüslü Kadınların Serüvenleri” ve 101.7 FM'den arşiv sesleriyle eşlik ediyor.

Bu bölümde paylaşılan ses kaydı, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı kurucularından Füsun Ertuğ'un "Feminist Adımlar" başlıklı belgeseline ait. Belgeselinde Ertuğ, kamerasını 17 Mayıs 1987 tarihinde Kadıköy Yoğurtçu Parkı'nda gerçekleşen “Dayağa Karşı Dayanışma Yürüyüşü” ile 4 Ekim 1987 tarihinde Edirnekapı Kariye Müzesi'nde gerçekleşen “Kadın Şenliği ve Dayağa Karşı Kampanya” eylemine çevirmiş. Kayıt, 17. İstanbul Bienali kapsamında, Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı işbirliğiyle devam eden, Merve Elveren ve Çağla Özbek tarafından yürütülen “Hem Zaman / Hem Zemin” araştırma projesi kapsamında, Füsun Ertuğ Özel Arşivi'nin izniyle Radyo Bienal’e taşındı. Program, Oda Projesi'nin “Boş zaman kavramı bugün düşündüğümüzde neye denk gelir?” 

Bu programda sanatçılar ve küratörler için bir etkileşim ve üretim programı olarak tasarlanan SAHA Studio’nun kurucu direktörü ve küratör Çelenk Bafra, SAHA Studio’nun misafir sanatçılarından, işlerini dünyanın farklı yerlerinde çoğu zaman sanatçı odaklı inisiyatifler aracılığıyla sergileyen Merve Ünsal ve İzmir Kültür Platformu Girişimi üyesi ve bağımsız sanat oluşumu Monitor’ın kurucularından Özgür Demirci, 17. İstanbul Bienali'nin küratoryal ekibinden Ute Meta Bauer ve David Teh ile Türkiye’de ve dünyada sanatçı misafir programlarının sanat ekolojisindeki yeri, imkânları ve sınırları üzerine sohbet ediyor. Oda Projesi, “dayanışma görünür müdür, görünmez midir?” sorusu etrafında dönen seslere, “Venüslü Kadınların Serüvenleri”nden parçalarla yanıtlar veriyor.

Bu programda 17. İstanbul Bienali’ne de davet edilen Nepal Picture Library'nin arşivinden, Nepal'in feminist tarihine ilişkin sesler dinliyoruz. 2011'de Katmandu'da kurulan kütüphane, Nepal'in sosyal ve kültürel tarihinin kapsamlı ve kapsayıcı bir arşivini oluşturmak için çalışıyor. Oda Projesi, “görünmez emek için ayırdığımız zaman hallettiğimiz gündelik işin işlevselliği haricinde topyekun faydasız mıdır yoksa eser miktarda da olsa ilham kaynağı olabilecek pırıltılar içerebilir mi?” sorusu etrafında dönen seslere, “Venüslü Kadınların Serüvenleri”nden parçalarla eşlik ediyor.

Ünlü tiyatro yapımcısı, yazar ve görsel sanatçı Danarto, Soğuk Savaş boyunca Endonezya'nın öncü sanat çevrelerinin demirbaşlarından biriydi. 17. İstanbul Bienali katılımcılarından disiplinlerarası bir sanatçı ve araştırmacı ekibi olan Danarto & Friends, performans, söyleşi ve yaratıcı arşivlemenin bir karışımıyla Danarto’nun mirasını keşfetmek için bir araya geldi. Radyo Bienal'in bu bölümünde grup bizi 1975 yılına götürüyor. Danarto'nun uydular ve elektronik medyayla bağlantı kuran dünyanın gerilimlerine dair şiirsel deneyleri, hayali bir haber akışıyla çerçeveleniyor.

Radyo Bienal'in bu bölümü bir söyleşiyle açılıyor. Ekoloji, gıda güvenliği, politika, kültür, emek ve toplumsal hareketler gibi konularla ilgilenen gazeteci ve yazar Seçil Türkkan ile "Dört Ayaklı Şehir"den araştırmacı ve akademisyen Mine Yıldırım'ın katılacağı söyleşide, şiddet ve ihtimam arasındaki ikilikte var olma mücadelesi yürüten dört ayaklıların tarihini 1910'dan günümüze modernizm, şehirleşme ve ormansızlaşma gibi bağlamlarda inceleyeceğiz. Programın düzenli konuğu Oda Projesi, bu hafta "Mahremiyet ve ev içi emek arasında nasıl bir ilişki vardır?" sorusuna ormanın, kuşların ve ağustos böceklerinin sesi eşliğinde yanıtlar arıyor. A Dog Republic ekibinden Nico Dockx, Yona Friedman ve Jean-Baptiste Decavèle'in 2012 yılında Paris'te gerçekleştirdikleri politik ve poetik havlama sohbeti programda özgün bir parça olarak yerini alıyor ve “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

Radyo Bienal’in bu bölümü, 23,5 Hrant Dink Hafıza Mekânı’ndan Neslihan Koyuncu'nun Hrant Dink Vakfı’nın değerli dostlarından Fethiye Çetin ve Levon Bağış ile sohbetiyle başlıyor. Konuklardan, vakfın 2019’da gerçekleştirmeyi planladığı fakat valilik kararıyla iptal edilen Kayseri konferansının bir mantı festivaline dönüştürülerek sansürü yaratıcı bir yöntemle aşma hikâyesini dinliyoruz. Söyleşinin ardından ise mantı festivalinden iki şarkıya kulak veriyor ve mikrofonu Oda Projesi'ne çeviriyoruz. “Yemek yaparken hangi düşünceler görünür olur?” sorusuna Şahkulu Sokak'tan seslerle ve bir Radyo Okulu'yla yanıt arayan Oda Projesi'nin ardından kapanış, her zaman olduğu gibi “Venüslü Kadınların Serüvenleri”nden satırlara emanet.