Dünyayı Çevirenler

Konuğumuz Çiğdem Erkal ile Ursula Le Guin’in fantastik evrenine doğru yola çıkıyoruz.

Bugün ilk kez Çin’e uzanıyor ve Nobel Ödüllü yazar Mo Yan’ı, edebiyatını ve çevrilme serüvenini çevirmeni Erdem Kurtuldu ile konuşuyoruz.

1955’te Shandong’da doğan Mo Yan, Kültür Devrimi sırasında okulu bırakıp çalışmaya başladı, ardından Halk Kurtuluş Ordusu’na katıldı. Asıl adı Guan Móyè, ama 1984’ten beri “sakın konuşma” anlamına gelen Mo Yan adını kullanıyor. Eserlerinde Çin’in kırsal yaşamı ve 20. yüzyılın dönüşümleri bireysel ve toplumsal hafıza üzerinden anlatılıyor. Doğrudan kişileri değil, sistemi eleştiren, ironik ve mizahi üslubuyla öne çıkıyor; folklorik ve modernist öğeleri birleştirerek evrensel bir anlatı dili kuruyor.
 

Dünyayı Çevirenler’in bu ve önümüzdeki haftaki konuğu Cevat Çapan. Çapan’ın edebiyat, çevirmenlik ve şiirle ilişkisinin nasıl başladığını bugün kendisinden dinliyoruz. Önümüzdeki haftaysa büyük oyun yazarı John Whiting, tiyatro sanatı ve edebiyat-tiyatro ilişkisini konuşuyoruz.

Konuğumuz çevirmen ve denemeci Erhan Altanlı ile şiir çevirisini, anlam aktarımından çok dilin sınırlarında gezinen yaratıcı bir gerilim alanı olarak ele alıyor; sadakat ile yeniden üretim arasındaki ince çizgide, şiirin ritmi, sessizliği ve zamansal boyutuyla nasıl yeniden inşa edilebileceğini tartışıyoruz.

Kuzey’e doğru yol alıyor, Dag Solstad’ı T. Singer ve Armand V. adlı eserlerin çevirmeni Deniz Canefe'yle ağırlıyoruz. 

Bir kadının gördüğü rüya üzerine et yemeyi bırakma kararının giderek bedeninden ve toplumsal normlardan kopuşuna dönüşmesini anlattığı “Vejetaryen” ile 2016’da Uluslararası Booker Ödülü’nü kazanarak dünya çapında edebiyat sahnesine güçlü bir giriş yaptı. Bu ödül kısmen Kore edebiyatı için de tarihî bir dönüm noktasıydı. “Çocuk Geliyor”da 1980 Gwangju Katliamı’nı farklı anlatıcıların gözünden aktarırken, “Beyaz Kitap”ta yas ve kayıp üzerine şiirsel bir metin kuruyordu.

Eserlerinde insanın şiddetle, doğayla, kendi varoluşuyla ilişkisini derinlikli biçimde işliyor. Travma, hafıza, suçluluk ve insanın kırılganlığı gibi temaları, Kore tarihindeki toplumsal acılarla harmanlayarak anlatıyor. 2024’te edebiyat dünyasının en büyük onurlarından biri olan Nobel Edebiyat Ödülü “tarihsel travmalarla yüzleşen ve insan hayatının kırılganlığını gözler önüne seren yoğun şiirsel dili” gerekçesiyle verildi. Han Kang böylece Nobel’i kazanan ilk Koreli ve ilk Asyalı kadın yazar oldu.

“Dünyayı Çevirenler”de bugün şimdiye kadar hiç uzanmadığımız bir coğrafyaya, Güney Kore’ye uzanacak ve çağdaş Kore edebiyatının en önemli yazarlarından Han Kang’ı çevirmeni Göksel Türközü’yle konuşacağız. Aklımda ise hep şu soru: Savaşın, zulmün, vahşetin ve tüm bunların suskunlaştırdıkları karşısında hatırlamak, yaşantıları hikâyeleştirmek yani dile getirilmeyeni, anlamlandırılmayanı ifade etmek hayatta kalanların sorumluluğu mudur?

Konuğumuz Cevat Çapan ile büyük oyun yazarı John Whiting üzerinden tiyatro sanatını, edebiyat–tiyatro ilişkisini ve metinlerin sahnedeki yolculuğunu konuşuyoruz.

Konuğumuz Erhan Altan ile şiir, şiir çevirisi ve şiir çevirisinin poetikası üzerine sohbetimize kaldığımız yerden devam ediyoruz.

İki çılgın James Joyce’la Fuat Sevimay’ı ağırlıyoruz. Bay Joyce’la beraber sığınağımız Kadıköy Anadolu’dan mevzimiz edebiyata, Dublin’den türkü barlara, İrlanda baladlarından Sinéad O’Connor’a...

Antik Yunan’a gidiyor ve Aristoteles’ten Vergilius’a, Dante’den Joyce’a pek çok klasik ve modern yazarı etkileyen, Azra Erhat’ın deyimiyle 'en bilinmeyen ozan' Homeros’u klasik, modern ve çağdaş Yunan edebiyatının yanı sıra Antik Çağ felsefesinin de birbirinden önemli yapıtlarını Türkçeye kazandıran Ari Çokona ile ağırlıyor; dünya edebiyatının da neredeyse tüm yönlerini şekillendiren İlyada ve Odysseia gibi iki devasa destanı ele alıyoruz. 

Konuğumuz Cevat Çapan ile büyük oyun yazarı John Whiting üzerinden tiyatro sanatını, edebiyat–tiyatro ilişkisini ve metinlerin sahnedeki yolculuğunu konuşuyoruz. 

Konuğumuz Ömer Aygün ile Aristoteles’in Ruh Üzerine eserinden yola çıkarak ruh kavramının ölümden çok yaşam, canlılık, algı ve hareketle kurduğu ilişkiyi; antik düşünceden modern bilime uzanan kırılmaları, biyolojiyle felsefenin kesişimlerini ve Aristoteles’in canlılığa duyduğu hayreti konuşuyoruz.

Zaven Biberyan’ı Rober Koptaş ile ağırlıyoruz. Rober, belagatle anlatırken, geçmişin ve şimdinin tek tek tüm 'krunk'ları, turna kuşları da yanımızda oluyor.

20. yüzyılın ikinci yarısında Rusça edebiyatın sınırlarını yeniden çizen Svetlana Aleksiyeviç’in dünyasına kulak veriyoruz.

Kendini bir yazar değil, 'insan ruhunun tarihçisi' olarak tanımlayan Svetlana Aleksiyeviç; bir halkın, bir dönemin, bir sistemin yankılarını bir araya getirerek çok sesli bir koro yaratıyor. Onu ve eserlerini, Çernobil Duası ile Son Tanıklar'ın çevirmeni Aslı Takanay ile konuşuyoruz.

Konuğumuz Barış Özkul ile Charles Dickens’ın Oliver Twist romanını edebi ve tarihsel bağlamı içinde ele alıyoruz.