Radyo Bienal

Ünlü tiyatro yapımcısı, yazar ve görsel sanatçı Danarto, Soğuk Savaş boyunca Endonezya'nın öncü sanat çevrelerinin demirbaşlarından biriydi. 17. İstanbul Bienali katılımcılarından disiplinlerarası bir sanatçı ve araştırmacı ekibi olan Danarto & Friends, performans, söyleşi ve yaratıcı arşivlemenin bir karışımıyla Danarto’nun mirasını keşfetmek için bir araya geldi. Radyo Bienal'in bu bölümünde grup bizi 1975 yılına götürüyor. Danarto'nun uydular ve elektronik medyayla bağlantı kuran dünyanın gerilimlerine dair şiirsel deneyleri, hayali bir haber akışıyla çerçeveleniyor.

Radyo Bienal'in bu bölümü bir söyleşiyle açılıyor. Ekoloji, gıda güvenliği, politika, kültür, emek ve toplumsal hareketler gibi konularla ilgilenen gazeteci ve yazar Seçil Türkkan ile "Dört Ayaklı Şehir"den araştırmacı ve akademisyen Mine Yıldırım'ın katılacağı söyleşide, şiddet ve ihtimam arasındaki ikilikte var olma mücadelesi yürüten dört ayaklıların tarihini 1910'dan günümüze modernizm, şehirleşme ve ormansızlaşma gibi bağlamlarda inceleyeceğiz. Programın düzenli konuğu Oda Projesi, bu hafta "Mahremiyet ve ev içi emek arasında nasıl bir ilişki vardır?" sorusuna ormanın, kuşların ve ağustos böceklerinin sesi eşliğinde yanıtlar arıyor. A Dog Republic ekibinden Nico Dockx, Yona Friedman ve Jean-Baptiste Decavèle'in 2012 yılında Paris'te gerçekleştirdikleri politik ve poetik havlama sohbeti programda özgün bir parça olarak yerini alıyor ve “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

Radyo Bienal’in bu bölümü, 23,5 Hrant Dink Hafıza Mekânı’ndan Neslihan Koyuncu'nun Hrant Dink Vakfı’nın değerli dostlarından Fethiye Çetin ve Levon Bağış ile sohbetiyle başlıyor. Konuklardan, vakfın 2019’da gerçekleştirmeyi planladığı fakat valilik kararıyla iptal edilen Kayseri konferansının bir mantı festivaline dönüştürülerek sansürü yaratıcı bir yöntemle aşma hikâyesini dinliyoruz. Söyleşinin ardından ise mantı festivalinden iki şarkıya kulak veriyor ve mikrofonu Oda Projesi'ne çeviriyoruz. “Yemek yaparken hangi düşünceler görünür olur?” sorusuna Şahkulu Sokak'tan seslerle ve bir Radyo Okulu'yla yanıt arayan Oda Projesi'nin ardından kapanış, her zaman olduğu gibi “Venüslü Kadınların Serüvenleri”nden satırlara emanet.

Radyo Bienal’in bu ilk programında 17. İstanbul Bienali’nin küratörleri Ute Meta Bauer, Amar Kanwar ve David Teh, Çiğdem Öztürk ile bir mecra ve medyum olarak radyo üzerine söyleşiyor. Ardından, Sevinç Çalhanoğlu’nun "günbatımı iyi bir başlangıç" başlıklı şiirini, şairin kendi sesinden dinliyor; Ursula Biemann’ın 2018 tarihli "Akustik Okyanus" isimli video ve ses işinin eşliğinde, deniz hayatının sonik ekolojisini keşfe çıkıyoruz. "Oda Projesi," dinleyicileri ev içi emeğin ve radyo dalgalarının görünmezliği arasında bir bağlantı kurmaya davet ediyor. Sevgi Soysal’ın "Venüslü Kadınların Serüvenleri" adlı eseri de, radyo okuması olarak dinleyiciyle buluşuyor.

(ENG) - In this first programme of the Radio Biennial, the curatorial team of the 17th Istanbul Biennial, Ute Meta Bauer, Amar Kanwar and David Teh, talks with Çiğdem Öztürk about radio as a venue and medium. The video and sound intervention titled 'Acoustic Ocean', produced by Ursula Biemann in 2018, invites us to explore the sonic ecology of marine life in Northern Norway’s Lofoten Islands.

2000 yılında kurulduğu günden bu yana dans, müzik, görsel sanatlar ve sinema alanında çalışanlara çok yönlü destek sunan Green Papaya Art Projects Filipinler’in en uzun soluklu, bağımsız ve çokdisiplinli sanat platformu olma özelliğini taşıyor. 17. İstanbul Bienali katılımcılarından olan platform, 2016 yılında ev sahipliği yaptığı ses, müzik ve performans projesi İdiolalia’nın katılımcılarından olan yerel sanatçılar Maldoror ve Teenage Granny’nin performansından seslerle bu hafta Radyo Bienal’in konuğu oluyor. Oda Projesi, “Bir mekân olarak mutfakta devrim yapmak mümkün mü?” sorusu üzerine dinleyicileri düşünmeye davet ederken, 101.7 FM’den arşiv seslerini programa taşıyor ve “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

Sanatçı ve İstanbul Bienali Kamusal Program Koordinatörü Zeyno Pekünlü, SALT Araştırma ve Programlar Direktörü Meriç Öner ve 17. İstanbul Bienali katılımcılarından Alon Schwabe ile SALT Beyoğlu’nda sergilenen "İklimcil/Mevsimler Sürüklenirken" üzerine söyleşiyor. Ardından Gonca Özmen’in “Auto-Destruction” isimli şiirini şairin kendi sesinden dinliyoruz. Sanatçı kolektifi Oda Projesi'nden evde geçirilen "boş zaman"ın seslerini dinliyor; Sevgi Soysal’ın "Venüslü Kadınların Serüvenleri" eserinin radyo okumasına da kaldığı yerden devam ediyoruz.

Tayland’da yaşayan ve çalışmalarını sürdüren sanatçı Pratchaya Phinthong, 17. İstanbul Bienali kapsamında, yaşamının büyük çoğunluğunu Tayland’ın etnik olarak Laolardan oluşan İsan bölgesinin yerel dili ve edebiyatına adamış ve bu konuda önde gelen otoritelerden biri olarak kabul edilen babası Preecha Phinthong’un mirasını korumak ve paylaşmak üzere çalışmalarını sürdürüyor. Radyo Bienal’in bu bölümü, Preecha Phingtong’un modernleşme ve milliyetçilik gibi süreçlerin marjinalleştirdiği bu zengin kültür üzerine yazdığı The Glossary of Ancient Isan Proverbs [Eski İsan Atasözleri Sözlüğü] kitabından bir seçkiyle dinleyicilerle buluşuyor. Sanatçının annesi tarafından seçilen ve sorapanya olarak adlandırılan bir tür Budist efsunun eşlik ettiği bu seçki, akademisyen Ajarn Chairat Polmuk tarafından seslendiriliyor ve Türkiye'de yaşayan iki İsan kadın tarafından yorumlanıyor. Ayrıca Oda Projesi, “Kamusal alanda görünmez olduğunuzu düşündüğünüz/sandığınız/istediğiniz zamanlar oluyor mu?” sorusuna yanıt ararken, “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

Sanatçı Martha Atienza, Filipinlerin Bantayan Adası’nın Madridejos bölgesinde düzenlenen, kökenleri animizme varsa da sonradan Katolikleşmiş Ati-Atihan Festivali'nden sesleri bizlerle paylaşıyor. Ardından Irwan Ahmett ve Tita Salina'nın 2014'ten beri sürdürdüğü, Pasifik ülkelerinde agresif ekonomi politikaları, sömürü, giderek sıklaşan doğal afetler ve yükselen deniz seviyelerinin geçim kaynakları ve yaşam alanlarını nasıl tükettiğini gözler önüne seren “Ateş Çemberi – Pasifik’in Alevleri” isimli video serisinin bir bölümünü dinliyoruz. Ardından mikrofonu, “Ermiş Elma” şiiriyle Mustafa Erdem Özler'e uzatıyoruz. Sanatçı kolektifi Oda Projesi'nden evde geçirilen "boş zaman"ın seslerini dinliyor; Sevgi Soysal’ın "Venüslü Kadınların Serüvenleri" eserinin radyo okumasına da kaldığı yerden devam ediyoruz.

17. İstanbul Bienali’nin şiir aksı, içinde bulunduğumuz bu benzersiz zamanların sorunlarını şiir üzerinden ele alıyor. 2021 yılı boyunca her ay bir yeni şiir yazmak üzere davet edilen 15 şairin yer aldığı bu deneysel çalışma, şairlerin zihin dünyası ve kelime dağarcığıyla başka türlü düşünmenin, konuşmanın ve bir araya gelmenin yollarını arıyor. Dünyanın gidişatına şairlerin merceğinden bakan proje, eleştirel duruşla sanatsal ifadeyi şiir üzerinden bir araya getiriyor. Radyo Bienal’in bu haftaki bölümü, 17. İstanbul Bienali katılımcısı şairleri ağırlıyor. Programda şairler, 12 ay boyunca her ay yeni bir şiir yazmanın nasıl bir deneyim olduğunu, bu süreçte şiir pratiklerinde nelerin değiştiğini paylaşıyor. Bu deneyimin örneklerinden olan üç haberci şiir de, şairlerin kendi ses ve yorumuyla dinleyicilerle buluşuyor.

Kısa sunumunda sanatçı Eva Egermann, sakatlık çalışmalarıyla tanışmasını ve Crip Magazine projesine nasıl başladığını anlatıyor. Ardından kendisinin hazırlayıp yayımladığı; crip pop kültürüne, radikal sosyal hareketlerin tarihine, alt kültürlere, sakatlığın queer ve sol bağlamlarına odaklanan "Crip Magazine"in ikinci sayısına katkı sunan seslere kulak veriyoruz. Engelsiz Erişim Derneği’nin yayınlarından biri olan "Radyo Engelsiz Erişim"in gönüllüleri, Zeyno Pekünlü ile radyonun hayatımızdaki yeri, hazırlanan programlar ve engelsiz erişim için kullanılan bilişim teknolojileriyle uyumlu olabilmemiz için üzerimize düşenler üzerine söyleşiyor. Son olarak, Mehmet Said Aydın’ın “L koltuğun kısa köşesi veyahut güzel tehlike” adlı şiirini, şairin kendi sesinden dinliyoruz.

Radyo Bienal, COVID-19 salgını ve etkileri dolayısıyla kaybettiğimiz müzisyenleri, ortaya koydukları veya katkıda bulundukları eserlerle hatırlamaya devam ediyor. Moğollar grubunun eski davulcusu Ayzer Danga, Cem Karaca & Moğollar’ın 1973 Ocak'ında verdikleri unutulmaz Ankara konserini ölümsüzleştiren 2.2.1973 Ankara albümünden bir kesitle programa konuk oluyor. Ellis Marsalis Jr., Jorge Oñate, Trini López, Aurlus Mabélé, Mohammad Reza Shajarian ve Mita Haque da programa katılan müzisyenler arasında. Oda Projesi “Kadınları birbirine bağlayan, bir arada tutan bir şey midir kız kardeşlik; kız kardeşlik nedir?" sorusuna seslerle yanıt ararken, “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

1960’ların başında bir grup serserinin New York’un Aşağı Doğu yakasında kiraladığı bir çatı katında başlayan; ekşi mayalı ekmek çiğneyerek izlenen kukla tiyatroları, zamanla Ekmek ve Kukla Tiyatrosu adını alarak politik tiyatronun önemli oluşumlarından biri haline geldi. Tiyatronun 2017 tarihli “The Honey, Let’s Go Home Opera” adlı performansından kesitler, bu programda dinleyiciyle buluşuyor. Oda Projesi, “Görünmez Emek” ve emeği görünür kılmakta radyonun öğretebilecekleri üzerine sohbet etmeye devam ediyor. Sevgi Soysal'dan “Venüslü Kadınların Serüvenleri” tüm heyecanıyla devam ediyor. 2005 yılı, Şahkulu Sokak'tan sürpriz sesler de programa sık sık misafir oluyor.

Radyo Bienal’de bu hafta, İstanbul Bienali Mimarı ve Proje Yöneticisi Gamze Öztürk, İTÜ Mimarlık Fakültesi öğretim üyelerinden Prof Dr. Zeynep Kuban ve Dr. Miyuki Aoki Girardelli’yle buluşuyor ve 20. yüzyılın önemli mimar ve şehir planlamacılarından olan Bruno Taut (d. 1880, Könisberg, Prusya; ö. 1938, İstanbul, Türkiye) üzerine söyleşiyor. Söyleşi, Nazi yönetiminden kaçarak önce Japonya’ya, sonra Türkiye’ye göç eden ünlü mimarın, Japonya ve Türkiye’de mimarlık ve zanaat alanında gerçekleştirdiği çalışmaları merkeze alıyor. Oda Projesi “Evle ilgili zihinsel emek ne demek?” sorusu üzerine dinleyicileri düşünmeye davet ederken, “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.

Bu bölümde ilk olarak Laura Anderson Barbata’nın konuşma, dans, tahta bacaklarla dans, ritüel, yürüyüş, protesto, kostüm ve müziğin beraber kullanıldığı, Papua Yeni Gine’de kaydedilen “Okyanus Çağırıyor” adlı performansı dinleyicilerle buluşuyor. ABD'de beyaz olmayanların hayatlarını etkileyen krizlerin dünya çapındaki yankılarının izini süren “Intervention: Indigo” da sanatçının bu bölümde dinlenebilecek projeleri arasında. 2015'te The Brooklyn Jumbies, Chris Walker ve Jarana Beatile'ın işbirliğinde yürütülen bu projenin ardından sırada Barbata’nın bir diğer çalışması var: Venezuela’daki Amazon yağmur ormanlarının Yüksek Orinoco bölgesindeki Yanomami topluluğunun önde gelen üyelerinden Lucas Yamahunawë’nin şaman geleneklerine uygun olarak söylediği bir şarkının kaydı. Bu bölümde yine konuğumuz olan Oda Projesi ise, bu sefer zihnimizin gün boyu sünger gibi emdiği sesleri inceliyor, Sevgi Soysal’dan “Venüslü Kadınların Serüvenleri” de kaldığı yerden tüm heyecanıyla devam ediyor.

Radyo Bienal’de bu hafta, 2019 yılında 6. Keith Haring Sanat ve Aktivizm Ödülü’nü alan araştırmacı, küratör ve öğretim görevlisi Pelin Tan, 17. İstanbul Bienali katılımcılarından, çalışmalarını Amerika’da sürdüren iki sanatçı, tasarımcı ve öğretim görevlisiyle, Atıf Akın ve Orkan Telhan’la buluşuyor. Pelin Tan, çalışmalarında bilim, bilim tarihi, doğa, devinim ve ilgili politik meselelere odaklanan Atıf Akın ve sosyal, kültürel ve çevresel sorumluluğa dair kritik konulara eğilen disiplinlerarası çalışmalar üreten Orkan Telhan’la sanat, teknoloji ve politika alanları arasındaki ilişkide öne çıkan kavramlar üzerine bir söyleşi gerçekleştiriyor. Oda Projesi, “Kendini bir yere ait hissetmek ne demektir? Aidiyet hissi için evin içinde ne tür bir emek eylemi gerçekleşir?” sorularına seslerle yanıt ararken, “Venüslü Kadınların Serüvenleri” kaldığı yerden devam ediyor.